دهلران؛ گذار از اتلاف منابع انرژی به خلق ارزش اقتصادی*سودابه خانی

ماناسپهر -در جنوب استان ایلام، جایی که سال‌ها بخشی از گازهای همراه نفت در مشعل‌ها می‌سوخت و ثروتی زیرزمینی به شعله و آلودگی تبدیل می‌شد، مجتمع NGL3100 دهلران با سرمایه‌گذاری بیش از یک میلیارد دلار به بهره‌برداری رسیده است؛ طرحی با ظرفیت طراحی روزانه ۲۴۰ میلیون فوت‌مکعب که مأموریت آن جمع‌آوری و فرآورش گازهای همراه نفت و تبدیل منابع هدررفته به محصولات باارزش هیدروکربوری است. با این حال، اهمیت راهبردی این پروژه تنها به ساخت یک کارخانه بزرگ محدود نمی‌شود؛ مسئله اصلی این است که آیا دهلران می‌تواند از مرحله جمع‌آوری گاز عبور کند و این سرمایه‌گذاری را به زنجیره‌ای کامل از تولید، اشتغال و ارزش‌آفرینی پایدار تبدیل کند؟

NGL3100 حاصل سال‌ها تلاش و سرمایه‌گذاری صنعتی در جنوب ایلام است. عملیات اجرایی این مجتمع از سال ۱۳۹۲ آغاز شد و پس از طی مراحل طولانی ساخت و نصب تجهیزات، در مردادماه ۱۴۰۴ فرآیند تحویل گاز و راه‌اندازی آن آغاز شد. این مجموعه در زمینی به مساحت حدود ۱۰۱ هکتار در منطقه دشت‌عباس و محدوده چشمه‌خوش احداث شده و قرار است گازهای همراه میدان‌های نفتی دهلران، دانان، آذر، چشمه‌خوش و پایدار غرب را دریافت و فرآورش کند؛ مأموریتی که می‌تواند جایگاه جنوب ایلام را در زنجیره ارزش صنعت نفت و گاز کشور ارتقا دهد.

ظرفیت طراحی این مجتمع روزانه ۲۴۰ میلیون فوت‌مکعب خوراک است و در صورت تأمین کامل آن، امکان تولید روزانه حدود ۴۰ هزار بشکه برش هیدروکربوری C2+، حدود ۸۵۰ بشکه میعانات گازی، ۳۴۵ تن گوگرد گرانوله و نزدیک به ۱۵۱ میلیون فوت‌مکعب گاز سبک شیرین را خواهد داشت. اهمیت این ارقام در آن است که گاز همراه نفت دیگر صرفاً یک محصول جانبی استخراج نیست؛ بلکه می‌تواند به خوراک صنایع پتروشیمی، گاز قابل تزریق به شبکه سراسری و محصولات قابل عرضه در بازار تبدیل شود. به بیان دیگر، ارزش واقعی NGL3100 در تغییر مسیر منابع از خام‌فروشی و اتلاف به سمت فرآورش و تولید صنعتی نهفته است.

در کنار ظرفیت تولید، احداث نیروگاه گازی اختصاصی با توان حدود ۱۵۰ مگاوات نیز از زیرساخت‌های مهم این مجموعه به شمار می‌رود؛ تأسیساتی که برای تأمین برق مجتمع طراحی شده و امکان عرضه برق مازاد به شبکه را نیز دارد. با این حال، یکی از چالش‌های اصلی پروژه، فاصله میان ظرفیت اسمی و خوراک دریافتی است. چهارم شهریورماه ۱۴۰۵ اعلام شد که مجتمع در آن مقطع با حدود ۵۰ درصد ظرفیت خوراک فعالیت می‌کند؛ موضوعی که نشان می‌دهد ساخت کارخانه به‌تنهایی برای تحقق اهداف اقتصادی کافی نیست و تأمین پایدار گاز، حلقه تعیین‌کننده بهره‌برداری کامل از این سرمایه‌گذاری است.

در همین مسیر، قرارداد فروش خوراک میان شرکت ملی نفت ایران و شرکت پتروپالایش دهلران در ۲۵ شهریورماه ۱۴۰۵ با ظرفیت روزانه ۲۴۰ میلیون فوت‌مکعب امضا شد. یکی از اقدامات مهم برای تحقق این ظرفیت، تکمیل خط انتقال گاز میدان دانان است؛ خطی به طول بیش از ۴۸ کیلومتر که سوم آبان ۱۴۰۵ خبر نزدیک‌شدن آن به مرحله راه‌اندازی منتشر شد. با بهره‌برداری از این خط، روزانه ۱۲ میلیون فوت‌مکعب گاز همراه نفت به خوراک مجتمع افزوده خواهد شد. این پروژه با عبور از بستر رودخانه‌های میمه و دویرج، یکی از حلقه‌های مهم جمع‌آوری گازهای همراه نفت در منطقه محسوب می‌شود؛ ظرفیتی که تحقق آن می‌تواند از سوزاندن بخشی از منابع گازی جلوگیری کند.

اما آزمون اصلی NGL3100 در نقطه خروجی کارخانه پایان نمی‌یابد؛ آینده اقتصادی آن به تکمیل صنایع پایین‌دستی وابسته است. برش C2+ تولیدی قرار است از طریق خط لوله‌ای حدود ۵۰ کیلومتری به پتروشیمی دهلران منتقل شود و در واحد الفین و واحدهای پلیمری مورد استفاده قرار گیرد. با این حال، گزارش‌های منتشرشده در شهریورماه ۱۴۰۵ از پیشرفت حدود ۵۰ تا ۵۵ درصدی واحد الفین و حدود ۱۴ درصدی واحدهای پایین‌دستی حکایت داشت. به همین دلیل، بخشی از محصول تولیدی مجتمع تا زمان تکمیل واحدهای مصرف‌کننده به پتروشیمی بندر امام منتقل می‌شود؛ وضعیتی که ضرورت تسریع در تکمیل زنجیره تولید در خود منطقه را برجسته می‌کند.

در حوزه اشتغال نیز برای مجتمع و زنجیره مرتبط با آن، ایجاد حدود هزار فرصت شغلی مستقیم و سه هزار فرصت غیرمستقیم پیش‌بینی شده است؛ ارقامی که بیانگر ظرفیت اشتغال‌زایی طرح هستند، نه آمار قطعی اشتغال فعلی. برای مردم دهلران، معیار توسعه صرفاً حجم سرمایه‌گذاری یا ظرفیت تولید نیست؛ بلکه میزان حضور نیروهای بومی در مشاغل تخصصی و اجرایی، سهم شرکت‌های محلی از فعالیت‌های پیمانکاری و شکل‌گیری کسب‌وکارهای وابسته اهمیت دارد.

از سوی دیگر، جمع‌آوری گازهای همراه و کاهش مشعل‌سوزی نیز باید با شاخص‌هایی مانند میزان واقعی گاز دریافتی، حجم گازهای جمع‌آوری‌شده و تعداد مشعل‌های خارج‌شده از مدار سنجیده شود تا دستاورد اقتصادی و زیست‌محیطی پروژه قابل ارزیابی باشد.

NGL3100 امروز زیرساختی مهم برای تغییر مسیر اقتصاد جنوب ایلام فراهم کرده است، اما موفقیت نهایی آن به چند مطالبه اساسی گره خورده است: تأمین پایدار خوراک، تکمیل خطوط انتقال، راه‌اندازی واحدهای پایین‌دستی، شفافیت در اعلام میزان تولید و اشتغال و بهره‌گیری حداکثری از ظرفیت نیروی انسانی بومی. دهلران سال‌ها منتظر تبدیل ثروت زیرزمینی خود به فرصت‌های اقتصادی بوده است؛ اکنون دیگر مسئله فقط عبور گاز از میدان نفتی به کارخانه نیست، بلکه عبور ارزش افزوده از کارخانه به صنعت و از صنعت به زندگی مردم است. NGL3100 زمانی به نقطه عطف توسعه ایلام تبدیل خواهد شد که شعله‌های هدررفت جای خود را به چرخ تولید بدهند و ثمره این سرمایه‌گذاری بزرگ، فراتر از دیوارهای مجتمع، در اقتصاد و زندگی مردم منطقه دیده شود.

#ایران_قوی

#جام_رسانه_امید

#StrongIran

#ایلام-قوی

#ایلام_قوی