ثروت زاگرس در خط تولید؛ روایت ارزش آفرینی گاز ایلام*سودابه خانی

ماناسپهر -در دل زاگرس، ثروتی نهفته است که ارزش آن تنها با حجم ذخایر زیرزمینی سنجیده نمی‌شود؛ آنچه این سرمایه طبیعی را به مزیت اقتصادی تبدیل می‌کند، توان استخراج، فرآورش و پیوند دادن آن با زنجیره تولید است. ایلام با برخورداری از میدان‌های گازی مهم، از ظرفیت قابل توجهی در صنعت انرژی برخوردار است؛ ظرفیتی که پالایشگاه گاز ایلام در شهرستان چوار، یکی از اصلی‌ترین حلقه‌های تبدیل آن به محصول و ارزش اقتصادی به شمار می‌رود.

داستان این زنجیره از میدان گازی تنگ‌بیجار آغاز می‌شود؛ جایی که گاز از عمق حدود سه‌هزار و ۵۰۰ متری زمین استخراج و برای فرآورش به پالایشگاه ارسال می‌شود. این میدان با شش حلقه چاه، روزانه حدود هفت میلیون مترمکعب گاز تولید می‌کند و در کنار آن، ظرفیت تولید روزانه حدود سه‌هزار و ۵۰۰ بشکه میعانات گازی را نیز دارد. اهمیت تنگ‌بیجار فقط در حجم استخراج نیست؛ این میدان خوراک یکی از زیرساخت‌های مهم صنعتی استان را تأمین می‌کند و عملکرد آن مستقیماً با پایداری تولید در پالایشگاه گاز ایلام ارتباط دارد.

پالایشگاه گاز ایلام که فعالیت خود را از سال ۱۳۸۶ آغاز کرده، گاز خام را از یک ماده اولیه استخراج‌شده به مجموعه‌ای از محصولات قابل استفاده در صنعت تبدیل می‌کند. گاز طبیعی شیرین‌شده، اتان، گاز مایع خام، میعانات گازی و گوگرد، محصولات این مجموعه هستند؛ محصولاتی که در بخش‌های مختلف صنعت انرژی و پتروشیمی کاربرد دارند. تزریق گاز فرآورش‌شده به شبکه سراسری و تأمین بخشی از خوراک صنایع پایین‌دستی، نشان می‌دهد سهم این مجموعه به مرزهای استان محدود نیست و در تأمین نیازهای صنعتی کشور نیز جایگاه دارد.

روند تولید در این مجموعه، نشانه‌هایی از افزایش ظرفیت عملیاتی را به نمایش گذاشته است. بر اساس اعلام مسئولان پالایشگاه، میزان گاز تزریقی به شبکه سراسری در ۹ ماه نخست سال ۱۴۰۴ نسبت به مدت مشابه سال قبل ۱۱.۳ درصد افزایش یافت. در همین دوره، تولید اتان ۲.۵ درصد، گاز مایع خام ۹.۳ درصد و گوگرد ۹.۱ درصد رشد داشت. قابلیت اطمینان پالایشگاه نیز به ۹۹.۸ درصد رسید؛ شاخصی که در صنعتی با فرآیندهای پیوسته و تجهیزات پیچیده، اهمیت ویژه‌ای دارد. افزایش فروش محصولات نیز در همین دوره گزارش شد؛ به‌طوری‌که فروش اتان ۱۹.۳ درصد و گاز مایع خام ۱۹.۲ درصد رشد داشت. این ارقام نشان می‌دهد افزایش عملکرد پالایشگاه تنها در حجم تولید خلاصه نشده و در بخش فروش محصولات نیز بازتاب داشته است.

اما ارزش‌آفرینی در صنعت گاز، فقط به تولید بیشتر وابسته نیست؛ جلوگیری از اتلاف منابع و کاهش هزینه‌های عملیاتی نیز بخشی از همین معادله است. پروژه بازیابی گازهای ارسالی به مشعل، یکی از طرح‌های مهم پالایشگاه در این زمینه است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده در مهر ۱۴۰۵، با اجرای این طرح امکان بازگرداندن روزانه حدود ۱۵۰ هزار مترمکعب گاز به چرخه تولید و مصرف فراهم شده است. این اقدام از یک سو مانع سوزاندن بخشی از منابع قابل استفاده می‌شود و از سوی دیگر، زمینه کاهش آلایندگی و افزایش بهره‌برداری اقتصادی از گاز تولیدی را فراهم می‌کند. در کنار آن، پروژه بازیاب حرارتی با سرمایه‌گذاری پنج میلیون یورویی و پیشرفت اعلام‌شده ۴۰ درصدی، با هدف استفاده مجدد از انرژی حرارتی فرآیندهای پالایشی دنبال می‌شود.

وجه دیگر توسعه این مجموعه، مدیریت منابع آب و کاهش فشار بر محیط زیست است؛ موضوعی که در استانی با محدودیت‌های منابع آبی، اهمیت دوچندان دارد. پالایشگاه گاز ایلام روزانه حدود ۴۰۰ مترمکعب پساب صنعتی را بازچرخانی می‌کند و از آن برای آبیاری فضای سبز و مصارف آتش‌نشانی بهره می‌گیرد. همچنین بر اساس گزارش‌های منتشرشده، شاخص مصرف انرژی پالایشگاه از ۲.۱۴ در سال ۱۴۰۲ به ۱.۷۴ کاهش یافته است. فعالیت ۹۸۳ نفر در این مجموعه نیز نشان‌دهنده شکل‌گیری یک ظرفیت انسانی و تخصصی در کنار زیرساخت‌های صنعتی آن است؛ نیرویی که استمرار تولید و نگهداری تجهیزات به دانش و تجربه آن وابسته است.

در سوی دیگر این زنجیره، توسعه میدان تنگ‌بیجار قرار دارد. مرحله دوم طرح توسعه این میدان با هدف افزایش تولید روزانه گاز از هفت به ۱۱ میلیون مترمکعب، در شهریور ۱۴۰۵ حدود ۷۰ درصد پیشرفت داشته و چهار حلقه چاه جدید نیز در چارچوب آن حفاری شده بود. تحقق این هدف می‌تواند خوراک بیشتری در اختیار پالایشگاه قرار دهد و امکان استفاده گسترده‌تر از ظرفیت‌های فرآورشی را فراهم کند.

در همین نقطه، مسئله مهم‌تری برای اقتصاد استان مطرح می‌شود: چگونه می‌توان افزایش تولید گاز را به توسعه صنایع پایین‌دستی، سرمایه‌گذاری صنعتی و اشتغال پایدار پیوند زد؟ ظرفیت روزانه سه‌هزار و ۵۰۰ بشکه‌ای میعانات گازی تنگ‌بیجار و محصولات متنوع پالایشگاه، زمینه‌ای برای بررسی و توسعه چنین فرصت‌هایی فراهم کرده است.

آنچه در تنگ‌بیجار و پالایشگاه گاز ایلام جریان دارد، بخشی از مسیر تبدیل یک مزیت طبیعی به توان صنعتی است؛ مسیری که از استخراج در اعماق زمین آغاز می‌شود، در واحدهای پالایشی به تولید چندین محصول می‌رسد و در نهایت به شبکه انرژی و صنایع کشور متصل می‌شود. با این حال، افق بزرگ‌تر این ظرفیت در تکمیل زنجیره ارزش قرار دارد؛ یعنی عبور از فروش مواد اولیه و حرکت به سمت توسعه صنایع پایین‌دستی و تولید محصولات با ارزش افزوده بیشتر ایلام برای تبدیل شدن به یکی از قطب‌های اثرگذار صنعت انرژی، تنها به ذخایر گازی نیاز ندارد؛ سرمایه‌گذاری، فناوری، تکمیل طرح‌های توسعه‌ای و ایجاد پیوند میان تولید و صنایع مصرف‌کننده، حلقه‌هایی هستند که می‌توانند ثروت نهفته در زاگرس را به فرصت‌های ماندگار اقتصادی برای استان تبدیل کنند.

#ایران_قوی

#جام_رسانه_امید

#StrongIran

#ایلام-قوی

#ایلام_قوی