اگر اذهان مدیران فرهنگی درباره فضای مجازی به‌روزرسانی نشود؟ * محمدرضا رئیسی

سه‌شنبه ۹ آذرماه، اخباری از نشست «چالش‌ها و فرصت‌های رسانه و فضای مجازی در حوزه فرهنگ و تربیت» در دانشگاه فرهنگیان منتشر شد که چند گام فراتر از رویدادهای روزمره و تصمیم‌های رسمی درباره اینترنت و فضای مجازی بود و نیاز به تامل جدی دارد.

سخنان دبیر شورای عالی فضای مجازی کشور در دانشگاه فرهنگیان به‌عنوان دانشگاه مادر حوزه آموزش‌وپرورش، نشان داد در کنار همه بحث‌های رسانه‌­ای-اینترنتی جاری، نیازمند مباحث و تبیین‌­های عمیق و بسیار مهم درباره تحولات جاری در زندگی حقیقی و مجازی جامعه هستیم و در پیوند با مقوله‌های فرهنگ و تربیت، برخی بازتعریف‌­ها در اذهان مدیران فرهنگی کشور لازم است.

سید ابوالحسن فیروزآبادی دبیر شورای عالی و رئیس مرکز ملی فضای مجازی در نشست یادشده، در چند محور کلی شامل «تحولات و تغییرات گسترده» ناشی از ظهور فضای مجازی، «لزوم بازتعریف مفاهیم و نگرش­‌ها»، «بازطراحی نظام تربیتی»، «تحولات نظام رسانه‌ای» و … را مطرح کرد و نکاتی مهم را به بحث کشاند.

در بخش نخست می‌­توان به مباحثی تئوریک اشاره کرد که به تعبیر فیروزآبادی منجر به «انفجار» و «جهش فناوری همچون محاسبات کوانتومی و هوش مصنوعی» در این عصر و «ارتباطات انسان» شد و «تغییرات عمیقی در حوزه اجتماع انسان‌ها» ایحاد کرد؛ یا آنجا که او درباره «نیاز به بازتعریف مفاهیم» استدلال کرد و این نکته اساسی که «در صورتی که بخواهیم با مفاهیم پیشین در فضای بسط­‌یافته امروز زیست کنیم، با چالش روبرو خواهیم شد»؛ نیز آنجا که به صراحت تاکیدکرد، با توجه به سرعت تحولات و بسط­‌یافتگی آن­ها، «مفاهیمی همچون آزادی، حریم خصوصی، آموزش و نظام رسانه نیاز به بازتعریف دارد».

تبیین و تشریح تحولات ناشی از فضای مجازی برای کدام نهادها؟
روشن است که هر فرد صاحب نظری در حوزه­‌های فرهنگ، رسانه و ارتباطات نوین می‌­تواند از دریچه نگاه خود نقدهایی مبنایی و مصداقی به سخنان دبیر شورای عالی فضای مجازی داشته باشد و یا در جهت مقوم آن، مباحثی را طرح کند.
نکته قابل توجه اما آنجاست که در دبیرخانه بالاترین نهاد تصمیم‌­ساز فضای مجازی، تفکری مشرف به تحولات فضای مجازی قرار دارد که درکی مناسب و به‌روز از تحولات و روزآمدی­‌های رسانه و فرهنگ دارد و در صورتی که نظام شورای عالی، انعطاف و ظرفیت لازم را داشته باشد، قابلیت عرضه گسترده این مفاهبم را برای دیگر اعضا و مخاطبان خواهد داشت.

در دبیرخانه بالاترین نهاد تصمیم‌­ساز فضای مجازی، تفکری مشرف به تحولات فضای مجازی قرار دارد که درکی مناسب و به‌روز از تحولات و روزآمدی­‌های رسانه و فرهنگ دارد و در صورتی که نظام شورای عالی، انعطاف و ظرفیت لازم را داشته باشد، قابلیت عرضه گسترده این مفاهبم را برای دیگر اعضا و مخاطبان خواهد داشت.
به این ترتیب این انتظار ایجاد می‌­شود که همکاران ستادی مستقر در دبیرخانه شورای عالی فضای مجازی، تا حد ممکن نسبت به ترویج این مفاهیم و بسط معانی و مصادیق آن در میان سطوح بالای مدیریت فرهنگی کشور اقدام کنند و در یک برنامه مدون، سلسله جلسه‌هایی را برای برخی نهادهای فرهنگی نظام تدارک ببینند؛ از شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی و صداوسیما تا شورای سیاست‌گذاری ائمه جمعه، بخش­‌های فرهنگی دولتی و عمومی شامل وزارتخانه‌های فرهنگ و ارشاد اسلامی، علوم و آموزش‌وپرورش، برخی نهادهای فرهنگی حاکمیتی و حتی شورای عالی انقلاب فرهنگی که عالی‌­ترین نهاد متولی فرهنگ و آموزش در کشور است.

به طور یقین می‌­توان برآورد کرد که خروجی این جلسه‌ها، نتایج مبارکی را برای نظام، کشور و مردم خواهد داشت و بسیاری از اختلاف‌نظرهای مبنایی درباره شیوه سیاست‌گزاری و برنامه‌­ریزی در حوزه فرهنگ و رسانه از میان خواهد رفت یا کمرنگ خواهد شد.
این دستاورد به تنهایی گره‌­گشای بسیاری از معضلات ملی در حوزه کلان فرهنگ و هنر و رسانه خواهد بود و بخشی از عقب‌­ماندگی‌­های کنونی را جبران خواهد کرد.

از طرفی مباحثی مانند این بخش  از اظهارات رئیس مرکز ملی فضای مجازی که «حرکت بشر به سمت جهانی‌­شدن باعث این اتفاق بوده و ما شاهد یک تحول تمدنی بزرگ هستیم و برای حکمرانی آن نیاز به بازتعریف و سازماندهی مجدد مفاهیم در تمامی حوزه­‌ها داریم» می‌­تواند بخش مهمی از نگرش­‌های متصلب در اذهان متولیان فرهنگی را مورد توجه قرار دهد و با روزآمدی این برداشت‌­ها، خطر بزرگی که ناشی از غفلت مدیران از تحولات شتابان اخیر است، برطرف کند.

هم‌افزایی برای اصلاح ذهنیت‌های فرهنگی در کشور
نقص‌ه­ایی در درک و شناخت تحولات جهانی، که در نظام رسانه‌­ای کشور به‌گونه‌ای فاحش قابل مشاهده است و انتظارمی‌­رود دبیرخانه شورای عالی فضای مجازی به هر شیوه ممکن در توالی و تواتر زمانی گسترده، این گزاره را تصریح و تبلیغ کنند که: «ما با جهانی‌­شدن اکثر نظامات مهم اقتصادی و سیاسی، مواجه و شاهد تحولات سریع در نظام رسانه‌­ای خواهیم بود؛ تحولاتی که در ابتدا در نظام اطلاعاتی با موتور جست‌وجوها ایجاد شد و در حال حاضر شبکه‌­های اجتماعی و همچنین رسانه‌­های اجتماعی شکل گرفته است».

از آن سو به نظر می‌­رسد با اشراف و اطلاعاتی که در مدیریت جدید وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی وجود دارد، بتوان در یک همکاری و هم‌افزایی میان‌­سازمانی بین وزارت ارشاد و مرکز ملی فضای مجازی، مقدمات لازم برای اصلاح ذهنیت‌های فرهنگی را در کشور فراهم کرد و در سلسله نشست­‌هایی به میزبانی این دو دستگاه، از دیدگاه‌های دیگر کارشناسان بهره گرفت تا شکاف رسانه‌­ای موجود میان رسانه‌های کشور و رسانه‌­های معتبر جهانی برطرف شود.

با اشراف و اطلاعاتی که در مدیریت جدید وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی وجود دارد، می‌توان در یک همکاری و هم‌افزایی میان‌­سازمانی بین وزارت ارشاد و مرکز ملی فضای مجازی، مقدمات لازم برای اصلاح ذهنیت‌های فرهنگی را در کشور فراهم کرد.
بحث دیگری که در جلسه یادشده در دانشگاه فرهنگیان مطرح شد، به حوزه «حکمرانی و مدیریت نرم» فضای مجازی و «اعمال حاکمیت نظام آموزش» با کمک ابزارهای جدید مجازی ارتباط داشت؛ بحثی که به ویژه در دو سال اخیر و با ورود ویروس کرونا درباره نظام آموزشی مدارس کشور باز شد و لزوم برخی تغییر رویه‌­ها را در سطحی وسیع گستراند.
در کنار نظام آموزشی، مباحث پرورشی و تربیتی بود که به تعبیر سخنرانان این نشست نیازمند «بازطراحی» و کاربرمحور شدن است. این حوزه نیز همچون حوزه رسانه و فرهنگ نیازمند بازاندیشی گسترده با تکیه بر اصول و معیارهای ملی و اسلامی است و به نظر می‌­رسد این ظرفیت در دانشگاه فرهنگیان به‌عنوان متولی برگزاری نشست علمی یادشده موجود باشد.

به این ترتیب انتظار می‌­رود در یک هم‌­آفرینی اندیشیده شده میان وزارت آموزش‌وپرورش و دیگر نهادهای علمی و تخصصی کشور و البته با دعوت از صاحب‌نظران مستقل، لازم است هرچه زودتر درباره اصلاح نظام‌­های تربیتی، آموزشی، مهارتی و فکری خیل عظیم دانش‌آموزان کشور چاره­‌اندیشی کرد؛ پیش از آنکه بیشتر از این فرصت‌­ها از دست بروند./ایرناپلاس

***

#نه_به_ملاقات_بیماران_کرونایی

***

#من_ماسک_می_زنم

***

#نه_به_مراسمات_پرازدحام

***

#من_پروتکل_های_بهداشتی_را_رعایت_میکنم

***
#ما_کرونا_را_شکست_میدهیم

***