دیروز سنگر، امروز معبر

به گزارش خبرنگار ایرنا، درست چهل سال از آن شب‌های گرم و پرالتهاب تابستان ۱۳۶۵ می‌گذرد، روزگاری که مهران، این قطعه مهم از خاک ایلام، زیر چکمه نیروهای بعثی و آتش سنگین بمب و موشک نفس‌نفس می‌زد و امروز به کانون اصلی آرامش و گذرگاه امن هشت میلیون زائر و مسافر تبدیل شده است.

دهم تیرماه در سالنامه رسمی کشور، یادآور بازگشت دوباره امید به دروازه باختری کشور و نماد ایستادگی در برابر هجوم ماشین جنگی رژیم بعث است و امروز در حالی چهلمین سالروز آزادسازی مهران را پشت سر می‌گذاریم که این شهر مرزی، روزگار پرالتهاب و سنگربندی‌های پیچیده دشمن را پشت سر گذاشته و اکنون با چهره‌ای آرام، میزبان میلیون‌ها زائر و مسافر است.

چهار دهه پیش در چنین روزهایی، دشت‌های تفتیده و بلندی‌های «قلاویزان» زیر آتش سنگین توپخانه‌ها و چکمه نیروهای متجاوز می‌سوخت و دشمن که با راهبرد «دفاع متحرک» رؤیای تسخیر این شاهراه را در سر می‌پروراند، با ساخت دژهای نفوذناپذیر، کانال‌های عمیق و میدان‌های مین، این تکه از خاک ایلام را به اسارت برده بود.

اما این اشغال دیری نپایید و خروش رزمندگان ایرانی در نبرد حماسه‌ساز «کربلای یک»، خط بطلان بر تمام این خیال‌پردازی‌ها کشید و اکنون با گذشت سال‌ها از آن حماسه بزرگ، مهرانی که روزگاری نماد مقاومت و جنگ بود، به برکت خون همان دلاوران به امن‌ترین و پرترددترین گذرگاه مرزی ایران برای رفت و آمد زائران و مسافران کربلا تبدیل شده است.

مسیری که در تابستان ۱۳۶۵ با تانک و جنگ‌افزارهای سنگین بسته شده بود، امروز گذرگاه امنی است که سالانه بیش از هشت میلیون شیفته کوی حسینی را از خود عبور می‌دهد و پیوند ناگسستنی دو ملت ایران و عراق را به تصویر می‌کشد؛ دگردیسی شگرفی که روایتگر گذر از شب‌های خونین دیروز به روزهای روشن امروز است.

قصه پرغصه مهران از روزهای پیش از ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ آغاز شد، زمانی که رژیم بعث با ساخت پایگاه‌های نظامی در نوار مرزی، خیز بلندی برای اشغال دروازه شرقی برداشته بود.

نیروهای بعثی در دوازدهم مهرماه همان سال، با بهره‌گیری از بلندی‌های راهبردی مانند «قلاویزان»، «کوه‌گچ»، «زالوآب» (کله‌قندی) و «کولِگ»، وارد مهران شدند.

هرچند پس از آزادی خرمشهر در سال ۱۳۶۱، دشمن مجبور به عقب‌نشینی از بخش‌هایی از خاک ایران شد اما سایه شوم تک‌تیراندازها و توپ‌های عراقی از روی بلندی‌ها، همچنان بر سر مهران سنگینی می‌کرد.

جرقه‌ خروش بزرگ

سال ۱۳۶۴، عراق با تغییر رویکرد خود و روی آوردن به راهبرد «دفاع متحرک»، بار دیگر به مهران هجوم برد و آن را اشغال کرد؛ سقوط دوباره این شهر مرزی پیامدهای سیاسی تلخی به همراه داشت و سایه سنگینی بر روحیه رزمندگان انداخت و همین امر سبب شد تا امام خمینی(ره) با نگرانی و تاکید از فرماندهان جنگ بپرسند: «پس مهران چه شد؟»

این پرسش کوتاه، موتور محرک یکی از بزرگ‌ترین پیکارهای تاریخ دفاع مقدس شد و فرماندهان قرارگاه نجف بی‌درنگ دست به کار شدند.

نیروهای اطلاعاتی، وجب‌ به‌ وجب سه محور اصلی یعنی محور شمالی (جاده مهران-ایلام)، محور میانی (رودخانه گاوی) و محور جنوبی (بلندی‌های قلاویزان) را واکاوی کردند.

دشمن تا دندان مسلح بود به گونه‌ای که در محور شمالی، هفت ردیف میدان مین، کانال‌های عمیق و پنج ردیف سیم‌خاردار کشیده بود و برای فریب این دژ استوار، رزمندگان اسلام پانزدهم خرداد ۱۳۶۵ در منطقه قصرشیرین و سومار دست به تحرکات ایذایی زدند تا تمرکز سپاه دوم ارتش عراق برهم بریزد.

هم‌زمان، شش لشکر پیاده (از جمله ۲۷ محمد رسول‌الله(ص)، ۴۱ ثارالله(ع)، ۲۵ کربلا و ۵ نصر) به همراه سه تیپ و یک گردان زرهی برای حمله اصلی آماده می‌شدند.

غرش در دشت‌های تفتیده

ساعت ۲۳ و ۳۰ دقیقه شامگاه نهم تیرماه، سکوت دشت با رمز «یا ابوالفضل العباس ادرکنی» شکست و در روز دهم تیرماه نبرد به اوج خود رسید.

رزمندگان ایرانی با پشتیبانی روزانه ۱۰ سورتی پرواز نیروی هوایی ارتش، همچون سیلابی به دل سنگربندی‌های لشکر ۱۷ زرهی عراق زدند.

در همان گام نخست، نیروهای بعثی غافلگیر شدند و در روز دوم پیکار، نیروهای لشکر ۴۱ ثارالله(ع) به فرماندهی شهید حاج قاسم سلیمانی در کنار دلاوران لشکر ۵ نصر شیرازه دفاعی دشمن را در بلندی‌های قلاویزان از هم شکافتند.

پیشروی به اندازه‌ای برق‌آسا بود که کماندوهای ویژه و تیپ‌های ۴ و ۵ گارد ریاست‌جمهوری عراق با برجا گذاشتن جنگ‌افزارهای خود پا به فرار گذاشتند.

در یازدهم تیرماه ۱۳۶۵، مهران پس از روزها اسارت، دوباره طعم آزادی را چشید.

این پیکار ۱۰ روزه تا نوزدهم تیرماه ادامه یافت و در پی آن، نه تنها شهر مهران بلکه چندین روستا از جمله «منصورآباد»، «هرمزآباد» و «فرخ‌آباد» و پاسگاه‌های مرزی پاکسازی شدند.

پایانِ رویای صدام و آغاز شکوه یک مرز

دستاوردهای این حماسه شگرف بود، افزون بر ۹ هزار نیروی بعثی کشته و زخمی شدند و یک هزار و ۴۰۰ نفر به اسارت درآمدند.

انهدام ۱۱۰ دستگاه تانک و نفربر و به غنیمت گرفتن صدها خودرو و جنگ‌افزار سنگین کمر ارتش صدام را شکست.

این شکست چنان برای سردمداران بعثی سنگین بود که صدام سراسیمه طرح صلحی بی‌مایه را به سازمان ملل پیشنهاد داد که نشان از فروپاشی راهبرد «دفاع متحرک» او داشت.

امروز با گذشت چهل سال از آن روزهای پرالتهاب، مهران دیگر زیر آتش توپخانه نیست، این گذرگاه مرزی در فاصله ۹۰ کیلومتری ایلام با میزبانی از ۷۰ درصد زائران ایرانی در روزهای اوج سفر همچون اربعین و عاشورا به شاهرگ اصلی پیوندهای مذهبی و فرهنگی ایران و عراق تبدیل شده است.

شهری که روزی با خون آزاد شد و امروز با عشق، مسیر زائران حسینی را هموار می‌کند.

نماد جاودانه آبادانی و شکوه

دستاورد پیروزی در عملیات کربلای یک، افزون بر بازپس‌گیری مهران، به منزله درهم‌شکستن هیمنه پوشالی ماشین جنگی صدام و خط پایانی بر راهبرد «دفاع متحرک» دشمن به شمار می‌رفت.

این دستاورد بزرگ نشان داد که اراده پولادین نیروهای مدافع میهن، می‌تواند محکم‌ترین و پیشرفته ترین تجهیزات و سنگربندی‌های نظامی را در هم بشکند.

مهرانی که روزگاری با خون دلیرترین فرزندان این آب‌ و خاک از چنگال متجاوزان رها شد، امروز همچون نگینی بر انگشتری مرزهای غربی کشور می‌درخشد و پیام‌آور صلح، امنیت و پایداری است.

امروز و در چهل‌سالگی آن حماسه ماندگار، چهره این شهر مرزی دگرگون شده است.

پایانه مرزی مهران حالا به‌ عنوان مهم‌ترین و امن‌ترین گذرگاه زمینی ایران، سالانه میزبان میلیون‌ها مسافر و زائر است.

کوتاه بودن مسیر تا شهرهای مذهبی عراق و امنیت پایدار این منطقه، سبب شده تا در روزهای اوج سفر مانند اربعین، عرفه و محرم، حدود ۷۰ درصد از مسافران این گذرگاه را برای رفت‌وآمد برگزینند و این روزها و با بازگشت گسترده زائران از آیین‌های سوگواری ماه محرم به‌روشنی دیده می‌شود.

با توجه به رشد روزافزون سفرهای زیارتی از این گذرگاه، متولیان کشوری و استانی در سال‌های گذشته گام‌های مهمی برای بهبود مسیرهای دسترسی، توسعه بسترهای رفاهی، گسترش سایه‌بان‌ها و ارتقای کیفیت خدمت‌رسانی برداشته‌اند.

با این حال، جایگاه راهبردی مهران ایجاب می‌کند که برنامه‌ریزی‌های کلان برای پیشرفت همه‌ جانبه این شهرستان مرزی همچنان با شتاب بیشتری پیگیری شود.

دروازه‌ای که چهل سال پیش با ایثار و پایداری گشوده شد، امروز آغوش خود را به‌ روی میلیون‌ها شیفته کوی حسینی باز کرده است و می‌رود تا برای همیشه نماد بالندگی و شکوه ایران باقی بماند.