وقتی تنگه هرمز جهان را تکان داد

به گزارش ایرنا به نقل از نشریه آمریکایی فارن پالیسی، جنگ ایران به یکی از مهم‌ترین بحران‌های انرژی جهان در سال‌های اخیر تبدیل شده و پیامدهای آن فراتر از خاورمیانه، اقتصاد جهانی را نیز تحت تأثیر قرار داده است. بسته شدن یا اختلال در تنگه هرمز باعث جهش قیمت انرژی، افزایش تورم و بازتوزیع قدرت اقتصادی میان کشورها شده است. این بحران، همان‌طور که برخی کشورها را با فشار شدید روبه‌رو کرده، برای برخی دیگر نیز فرصت‌هایی ایجاد کرده است.

بزرگ‌ترین بازنده این بحران، کشورهای واردکننده انرژی هستند؛ به‌ویژه در اروپا و آسیا. کشورهای اروپایی که هنوز از پیامدهای جنگ اوکراین و بحران انرژی ناشی از آن رهایی کامل نیافته‌اند، اکنون بار دیگر با افزایش شدید قیمت نفت و گاز روبه‌رو شده‌اند. صنایع تولیدی، حمل‌ونقل و حتی بخش کشاورزی اروپا تحت فشار قرار گرفته و رشد اقتصادی بسیاری از کشورها کاهش یافته است. در آسیا نیز کشورهایی مانند پاکستان، بنگلادش و برخی اقتصادهای جنوب شرق آسیا با کمبود انرژی، افزایش هزینه سوخت و حتی سهمیه‌بندی برق مواجه شده‌اند.

در مقابل، برخی تولیدکنندگان انرژی از این وضعیت سود برده‌اند. روسیه یکی از مهم‌ترین برندگان این بحران محسوب می‌شود. افزایش قیمت جهانی نفت و گاز موجب شده درآمدهای انرژی مسکو رشد کند و فشار تحریم‌های غرب تا حدی کاهش یابد. همچنین کشورهای صادرکننده نفت مانند کانادا، برزیل و برخی کشورهای آمریکای لاتین نیز از افزایش قیمت‌ها منتفع شده‌اند.

چین در موقعیتی پیچیده قرار دارد. از یک سو، اقتصاد این کشور همچنان به واردات انرژی وابسته است و اختلال در تنگه هرمز می‌تواند هزینه‌های اقتصادی برای پکن ایجاد کند. اما از سوی دیگر، چین طی سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در انرژی‌های تجدیدپذیر، خودروهای برقی و ذخایر راهبردی انجام داده و همین موضوع آن را در برابر شوک‌های انرژی مقاوم‌تر کرده است. بسیاری از تحلیلگران معتقدند که این بحران، در بلندمدت حتی می‌تواند جایگاه چین را در بازار فناوری‌های پاک تقویت کند.

در آمریکا نیز وضعیت دوگانه است. ایالات متحده به لطف تولید نفت شیل، نسبت به گذشته وابستگی کمتری به واردات انرژی دارد و همین موضوع بخشی از فشارها را کاهش داده است. اما افزایش قیمت بنزین و تورم ناشی از بحران انرژی، فشار سیاسی و اقتصادی قابل توجهی بر دولت آمریکا وارد کرده و نارضایتی عمومی را افزایش داده است.

یکی دیگر از برندگان این بحران، صنایع دفاعی و شرکت‌های نفتی هستند. با افزایش تنش‌ها، سهام شرکت‌های انرژی و تسلیحاتی رشد چشمگیری داشته و سودهای کلانی نصیب آن‌ها شده است. در مقابل، بخش‌هایی مانند گردشگری، حمل‌ونقل هوایی و صنایع وابسته به تجارت جهانی از بازندگان اصلی به شمار می‌روند.

جنگ ایران همچنین ضعف ساختاری اقتصاد جهانی را در برابر شوک‌های انرژی آشکار کرده است. بسیاری از تحلیلگران معتقدند که این بحران می‌تواند روند گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر را تسریع کند، زیرا کشورها بیش از گذشته به دنبال کاهش وابستگی به مسیرهای پرخطر انرژی هستند. در همین حال، برخی کشورها به‌طور موقت به استفاده بیشتر از زغال‌سنگ و سوخت‌های فسیلی روی آورده‌اند تا کمبود انرژی را جبران کنند.

در مجموع، جنگ ایران تنها یک بحران منطقه‌ای نیست، بلکه به عاملی برای بازتعریف برندگان و بازندگان اقتصاد جهانی تبدیل شده است. در حالی که برخی کشورها از افزایش قیمت انرژی سود می‌برند، بسیاری دیگر با تورم، رکود و بی‌ثباتی اقتصادی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. این بحران بار دیگر نشان داده که امنیت انرژی همچنان یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده در قدرت اقتصادی و سیاسی جهان است.