بازی فروتنانه مشایخی بر صحنه زندگی

شامگاه سیزدهم فروردین ۹۸، علاوه بر اخبار سیلاب و گرفتاری های آن خبر ناگوار دیگری هم برای ایرانیان داشت. هنرمندی فروتن و مطرح، دنیای فانی را به سمت سرای باقی ترک کرد؛ استاد جمشید مشایخی درگذشت.
خانواده وی و مدیران خانه سینما تصمیم گرفتند با توجه به تعطیلات نوروزی مراسم خاکسپاری را به اولین روز بعد از تعطیلات موکول کنند؛ یعنی شنبه ۱۷ فروردین.
امروز اما آن روز بود که مردم باید از آفریننده نقش های ماندگار فراوان در سینما، تئاتر و تلویزیون ایران خداحافظی می کردند.
ستاد برگزاری مراسم تشییع پیکر زنده یاد مشایخی از قبل، زمان مراسم را ۹ و نیم صبح امروز (شنبه) از تالار وحدت اعلام کرده بود، اما از دست کم یک ساعت قبل نیز درهای ورودی تالار وحدت شاهد حضور پرتعداد هنردوستان ایرانی بود که با وجود آسمان ابری و بارانی هنرمند خود را در بدرقه سفر آخر تنها نگذاشته بودند.

** تلاش برای برقراری نظم
هر چند مراسم قرار بود در تالار وحدت برگزار شود، امروز میادین مهم و معابر پررفت و آمد میزبان آخرین حضور استاد مشایخی بود و نصب پرتره هایی از وی در میدان انقلاب، چهارراه ولیعصر و خیابان حافظ یادآور وداع با این هنرمند عرصه نمایش بود.
حیاط تالار وحدت میزبان عزاداران بود و سن نیز برای حضور سخنرانان در حیاط تدارک دیده شده، صندلی ها چیده و دو جایگاه در ارتفاع و طرفین برای حضور عکاسان و خبرنگاران تعبیه شده بود؛ اما حضور بی شمار علاقمندان به هنر از اولین ساعات امروز در مقابل درها باعث شده بود، مسئولان برگزاری مراسم درها را ببندند و اجازه حضور همه را به داخل حیاط ندهند.
عکاسان و خبرنگاران و حتی شماری از هنرمندان و دوستان استاد مشایخی نیز مستثنی نبودند و نوعی بی نظمی در دقایق اولیه برای ورود به محوطه حیاط تالار وحدت وجود داشت.
ضمن اینکه بخش جایگاه که صندلی در آن قرار داده شده بود با بقیه قسمت های حیاط به وسیله میله هایی جدا شده و بازهم عبور از این قسمت برای خبرنگاران دشوار بود.
مسئولیت برقراری نظم داخل مجموعه تالار وحدت با افرادی با کت و شلوار مشکی بود که در نقش بادیگارد حاضر شده بودند و خارج از مجموعه در خیابان های شهریار، حافظ و خارک نیز با تعداد نسبتا پرشمار اعضای نیروی انتظامی منظم می شد؛ هر چند هر دو دسته سعی داشتند با احترام به حضار نظم را برقرار کنند طبق معمول کار دشواری بود و به نظر می رسید می شد با هماهنگی هایی با رسانه ها و هنرمندان از قبل، مراسم را بهتر برگزار کرد.

** ورود پیکر مشایخی با پخش تیتراژ سریال هزاردستان
با اینکه ورود و اسکان حضار در محوطه حیاط تالار وحدت منظم نبود، مراسم تقریبا در ساعت از پیش معین آغاز شد و پیکر استاد مشایخی همزمان با پخش موسیقی خاطره انگیز سریال هزاردستان ساخته استاد مرتضی خان نی داود وارد حیاط تالار وحدت شد و روی سن جای گرفت؛ گویا مشایخی آخرین نقش خود را می خواست بازی کند. دقایقی که آسمان ابری و باران بهاری، هم نوا با چشمان عزاداران می گریست.
مجری مراسم عباس سجادی مدیرعامل بنیاد آفرینش های هنری نیاوران بود که بعد از قرائت آیاتی از قرآن مجید روی سن رفت و این اشعار از حسین منزوی «نمیشه غصه ما رو یه لحظه تنها بذاره..» به خانواده استاد مشایخی تسلیت گفت.
در ادامه مدیرعامل خانه تئاتر روی سن رفت و سخنان خود را با غزلی از قیصر امین پور آغاز کرد که «آواز عاشقانه ما در گلو شکست» و گفت: پهلوانان هرگز نمی‌ میرند بلکه یادشان روز به روز پایدار می‌ شود.
شهرام گیل آبادی بهترین سرسلامتی برای خانواده مشایخی را پیروی از راه این هنرمند دانست و با این بیت سخنان خود را پایان برد که «تا آمدم که با تو خداحافظی کنم/ بغضم امان نداد و خدا…در گلو شکست»
در ادامه ایرج راد و علی نصیریان نیز از مشایخی گفتند. نصیریان از دوستی بیش از ۶۰ ساله با استاد مشایخی تعریف کرد و با تاکید بر اینکه علمِ عشق در دفتر نیست، تاکید کرد: عشق در علم آکادمیک وجود ندارد و مشایخی سوای هنر به اخلاق و مرام پایبندی داشت و ایشان را برای این پایبندی تکریم می کنم که پیرو بزرگان و پند نیک و پسندیده بود.
مدیرعامل خانه موسیقی نیز کوتاه از مشایخی گفت و در فقدان وی ابیاتی از سعدی و باباطاهر را با صدای خوش خواند که اشک ها را بیشتر از قبل روی گونه ها غلتاند.
مدیرعامل شبکه دو سیما اواسط مراسم به تالار وحدت رسید و به نیابت از مدیران تلویزیون چند دقیقه ای در مورد استاد مشایخی صحبت کرد، پایان بخش صحبت ها نیز سخنان سام مشایخی فرزند استاد مشایخی بود که به قول خود با ذهن بهم ریخته چند دقیقه ای روی سن رفت و از حضار تشکر کرد.
با وجود همه تلاش ها برای برگزاری منظم و بی سروصدای مراسم، گاه از این گوشه و آن کنار صدای حضاری به گوش می رسید که می خواستند به سن نزدیک شوند یا عده ای که از ازدحام به تنگ آمده بودند اما بالاخره آرامشی محزون حاکم بود.

** کمک به هموطنان سیل زده در آیین تشییع پیکر استاد مشایخی
سخنرانی ها که تمام شد، پیکر استاد مشایخی در تابوتی چوبی روی زمین گذاشته شد تا به امامت حجت الاسلام و المسلمین سیدمحمود دعایی نماز میت بر پیکر وی خوانده شود. هجوم عکاسان خبری برای گرفتن عکس از لحظه خواندن نماز بازهم به بی نظمی هایی منجر شد و بعد از پایان آن دوباره تیتراژ سریال هزاردستان و رضای خوشنویس، که این بار پیکر روی دست ها از در شرقی تالار وحدت در خیابان حافظ به سمت خانه ابدی خارج شد.
خیابان شهریار همچنین امروز غیر از حضور عزاداران شاهد حضور نیروهای هلال احمر هم بود که با ایجاد غرفه ایستگاه مهربانی زنده یاد جمشید مشایخی کمک های مردمی برای سیل زدگان را جمع آوری می کردند.
استاد مشایخی که به تعبیر پرویز پرستویی یکی از پنج تن سینمای ایران بود، بعد از عمری تلاش برای اعتلای هنر نمایش ایران درگذشت و غیر از هنر بی بدیل و آثار فاخر در سینما، تئاتر و تلویزیون ایران حسن خلق، فروتنی، علاقه به دیگر شاخه های هنری چون موسیقی و شناخت و تسلط به ادبیات کلاسیک ایرانی را از خود برجای گذاشت.
مراسم تشییع پیکر وی با حضور سید عباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، حسین فریدون به نمایندگی از رئیس جمهوری، سیدمحمدمجتبی حسینی معاون امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، شهرام کرمی مدیرکل هنرهای نمایشی، احمد مسجدجامعی عضو شورای شهر تهران، محمدجواد حق شناس دیگر عضو شورای شهر تهران، پیروز حناچی شهردار تهران، حسین انتظامی سرپرست سازمان سینمایی، شهرام گیل آبادی مدیر عامل خانه تئاتر، منوچهر شاهسواری مدیر عامل خانه سینما، حمیدرضا تابش مدیر عامل خانه موسیقی، علیرضا تابش رئیس بنیاد سینمایی فارابی، کوروش زارعی مدیر دفتر هنرهای نمایشی حوزه هنری و همچنین جمعی از اهالی هنر همچون بهمن فرمان آرا، علی نصیریان، اصغر همت، همایون اسعدیان، هادی مرزبان، فرزانه کابلی، محمد شیری، عزت الله رمضانی فر، مازیار میری، جمشید گرگین، علی دهکردی، قطب الدین صادقی، اکبر زنجانپور، ایرج راد، حسن پورشیرازی، داریوش فرهنگ، ابوالفضل پورعرب، محمد حاتمی، یوسف صدیق شریف، مهدی میامی، سعید لاخ، حسن فتحی، پرستو‌ صالحی، لاله و ستاره اسکندری، بهاره و برزو ارجمند، امیر یل ارجمند، مسعود فروتن، محرم زینال زاده، منیژه محامدی، امین زندگانی، داریوش اسدزاده، سیاوش طهمورث، رضا بنفشه خواه، مریم کاظمی، فریبا کوثری، حبیب رضایی و مرجانه گلچین برگزار شد.
جمشید مشایخی به همراه عزت الله انتظامی، علی نصیریان، محمدعلی کشاورز، پرویز فنی زاده و داوود رشیدی اواسط دهه ۴۰ خورشیدی از تئاتر وارد سینما شدند و معیارهای بازیگری در ایران را تغییر دادند.
این گروه با پشتوانه توانایی‌ های تئاتری در سینمای ایران به طور کلی و حتی در فیلم‌ های تجاری تحول پدید آوردند. مشایخی در طول دوران فعالیت هنری ‌خود در آثار مختلف نمایشی از فیلم های سینمایی، سریال های تلویزیونی و تئاتر و تله تئاتر ایفای نقش کرد و هر چند بازی در فیلم های تجاری نیز در کارنامه هنری او دیده می شود، در کنار این آثار تعداد قابل توجهی فیلم شاخص در تاریخ سینمای ایران وجود دارند که نام جمشید مشایخی بر تارک آنها می درخشد.
فیلم های «کمال الملک» به کارگردانی زنده یاد علی حاتمی، «گاو» از داریوش مهرجویی، «یک بوس کوچولو» ساخته بهمن فرمان آرا، «گل های داودی» به کارگردانی رسول صدرعاملی و «شمعی در باد» ساخته پوران درخشنده و سریال های «هزاردستان» ساخته علی حاتمی، «پهلوانان نمی میرند» از حسن فتحی، «امام علی (ع)» به کارگردانی داوود میرباقری همچنین تله تئاترهای «کلبه ای در جنگل» به کارگردانی رکن الدین خسروی، «افعی طلایی» ساخته علی نصیریان و «گاو» از جعفر والی تنها بخش کوچکی از آثار درخشان عرصه نمایش ایران با بازی جمشید مشایخی است.
وی پس از تحمل مدتی بیماری، شامگاه ۱۳ فروردین ۹۸ و در سن ۸۵ سالگی دنیای فانی را ترک کرد. مراسم ترحیم زنده یاد مشایخی روز سه شنبه (۲۰ فروردین) ساعت ۱۶ تا ۱۷:۳۰ در مسجد جامع شهرک غرب برگزار خواهد شد./ایرنا