️عناصر زیباسازی و مبلمان شهری * سهیلا مهدی بیگی

 

بشر در مسیر تکاملی تا فراسوی آسمانها نیز گام برداشته است. زندگی انسان از غارنشینی آغاز و در تکامل زندگی، آتش را به خدمت گرفت ، حیوانات سرکش را رام کرد، از آب و خاک بهترین بهره وری را برد تا کشاورزی و دامداری را بنیان نماید و توسعه بخشد. آبادی ها، روستاها و شهرها را با خلاقیت و نبوغ خود پایه‌گذاری کرد و امروز در تداوم همان مسیر همچنان تمام عناصر طبیعت را برای رفاه و آسایش خود به کار گرفته و این سیر پیشرفت و توسعه با سرعت خیره کننده در حال گذار است .

یکی از بزرگترین ابداعات بشر، ایجاد زیرساخت های شهری و توسعه شهرنشینی است‌. امروزه شهر ها را نماد توسعه و پیشرفت ذهن خلاق انسان ها می دانند. در دنیای مدرن امروز، به کمک فناوری های پیشرفته، ابرشهرهایی طراحی و ساخته می‌شود که باور وجود چنین فضاهایی بیشتر به تخیلات می ماند تا واقعیت.

انسان به شهرها هویت بخشید و این هویت همان عناصری هستند که از فرهنگ و تمدن تاریخی بشر نشأت گرفته اند، یعنی شهرنشینی برگرفته از هویت و فرهنگ شهروندان است به عبارتی مسئولان و برنامه ریزان شهری، سعی می‌کنند تا با تاثیر گرفتن از آداب ، فرهنگ و هویت شهروندان ، فضاهای شهری خود را طراحی و زیباسازی نمایند و این کار همان مبلمان شهری است.

انسان موجودی زیبا و زیباپسند است و همیشه در دربی طرح هایی زیبا و فضاهایی مسحور کننده بوده، شهر ها را به زیبایی طراحی می‌کند و از فناوری های پیشرفته در زمینه‌های نور ، صدا و سایر جلوه های بصری و دیداری برای زیباتر شدن آنها استفاده می کند تا آرام احساس آرامش بیشتری در شهروندان ایجاد نماید.

از مبلمان شهری در ایران باستان، متاسفانه آثار کمی باقی مانده است، آثار به جا مانده از دوران قدیم گویای آن است که در تمدن ایران باستان انواع آب‌نماها ، پیکره‌های سنگی و نقش‌های برجسته سنگی و … کاربرد داشته است. از جمله آثاری که از ایران باستان برجای مانده می توان: به سقاخانه‌ها ، سکوی‌خانه‌ها یا پیرنشین، آب‌نما و تزئینات میدانی اشاره کرد.

چراغ های روشنایی شهری نیز یکی دیگر از انواع مبلمان شهری پیش از آمدن برق به ایران بود. این چراغ ها را چراغ موشی ، پیه‌سوز و چراغ زنبوری می‌نامیدند.

پس از برق کشی، چراغ های دیگری در فضاهای شهری نصب شد که روشنایی و آنها را لامپ های مهتابی تامین می‌کرد. پس از آن با شروع به کار اداره پست ، صندوق های پست ، کیوسک‌های فروش روزنامه، کیوسک‌های تلفن‌های عمومی و جایگاه¬های اتوبوس شهری از دیگر موارد مبلمان شهری بودند که پس از آن به فضاهای شهری افزوده شدند.

شهرها و روستاها برای زیباسازی محیطی نیاز به اجزای مختلفی مانند پیکره ، نیمکت، آب‌نما و وسایل بازی و سرگرمی بچه ها و… دارند.

مبلمان شهری هر نوع وسیله ای است که در فضا سازی شهری و شهرسازی استفاده شده باشد. نقش اصلی مبلمان شهری در سطح خیابان‌ها و فضاهای شهری، ایجاد مکان هایی است که به عنوان زبان ناطق هویت انسان و منظر شهری مطلوب باشد.

هدف از طراحی ، مبلمان و زیباسازی شهری، ایجاد محیطی خلاق و متفاوت برای شهروندان می باشد. چنین محیطی با تنوع و زیباسازی محیطی، آزادی انتخاب را به افراد هدیه می‌دهد و زمینه خلاقیت و نوآوری را در آنان شکوفا می سازد. فضای شهری حداکثر ارتباط را با مردم و زیستگاه پیرامون آن برقرار می‌سازد.

مبلمان و زیباسازی فضای شهری یکی از وظایف شهرداری‌ها است. نخستین کارکرد مبلمان شهری، زیبایی بیشتر فضاهای شهری است در سال‌های اخیر، پیشرفت‌های زیادی به مدد الهام گرفتن از اِلِمان‌ها ، مبلمان و تجارب شهرهای خارجی و استفاده از توان هنری وخلاقیت معماران ، اهل فن ، هنر و هنرمندان در برخی از شهرهای کشور رخ داده است.

بالا بردن کیفیت زندگی شهروندان و ایجاد نشاط و شادابی یکی دیگر از اهداف زیباسازی و مبلمان شهری است .به عنوان نمونه؛ استفاده از سطل‌های زباله در محیط شهری علاوه بر تامین کنندگی پاکیزگی شهری، سطح کیفیت زندگی شهرنشینی را افزایش می‌دهد. حتی افزودن رنگ ها و فرم های زیبا در یک ایستگاه اتوبوس می تواند علاوه بر تأثیر مثبت بر روحیه و دید بصری شهروندان ، انتظار رسیدن اتوبوس به ایستگاه را برای افراد کوتاه تر کند.

 

مبلمان شهری، زیبا سازی و طراحی مناسب شهری، متناسب با فرهنگ مردم شهرهای مختلف، می تواند هویت فرهنگی مردم منطقه را نمایان سازد. طراحی و استفاده از مبلمان شهری مناسب ، باعث شکوفایی خلاقیت شهروندان می‌شود.دیدن مبلمان زیبا و نوآورانه شهری می تواند ذوق و شوق افراد را در زمینه‌های مختلف زنده کند.

ایجاد محیطی متفاوت از زندگی خشک و بی‌روح شهری، حس نشاط و سرزندگی را در شهروندان زنده می کند و محیط جذاب و بانشاط شهری با تأثیر غیرمستقیم در نگاه عابرین می‌تواند باعث ارتباط دوستی و ارتباط فرهنگی بین افراد مختلف جامعه و شهروندان شود.

از جمله شاخص ها و ویژگی های مبلمان شهری مناسب و خوب‌ که می تواند باعث ایجاد احساس آرامش و آسایش شهروندان و محیط‌های اجتماعی جامعه شود می توان به موارد زیر اشاره نمود: استفاده از مبلمان زیبا با کاربرد مناسب ، ارتباط هر چه بهتر شهروندان از طریق ارتباط بصری و دیداری را باعث شده و به وجود آمدن حس رضایت‌مندی عمومی را به دنبال دارد.

هماهنگی عناصر شهری از نظر کاربری و محل نصب باید رعایت شود. استفاده از عناصر مدرن و سنتی ، باعث بالا رفتن کارایی مبلمان شهری خواهد شد و اهمیت بسیاری دارد. نمونه های صحیح و اصولی از به کارگیری درست و رسمی این عناصر در کنار هم ؛ نصب پل عابر پیاده به همراه پله برقی، کف‌پوش خیابان‌ها و معابر به همراه تامین نور مناسب توسط پایه چراغ های خیابانی است ، که می‌تواند ضمن هماهنگی عناصر امور شهری استفاده و آنها را افزایش دهد.

مقاومت در برابر تغییرات آب و هوایی از دیگر مواردی است که باید مورد توجه قرار گیرد، در ساخت مبلمان شهری باید از مصالح و متریال های مناسب محل نصب استفاده شود معمولاً این وسایل در محیط های باز و بدون سرپوش نصب می شوند پس باید در برابر اشعه آفتاب ، بارش باران و برف ، تغییرات آب و آب و هوایی و دمایی شب و روز و تنوع فصول سال مقاومت کافی داشته باشند.