«نگاه به شرق»؛ راهبرد رهبر شهید انقلاب برای تعامل با کشورهای مستقل

به گزارش خبرنگار سیاست خارجی ایرنا، سیاست «نگاه به شرق» همواره یکی از توصیه‌های اصلی رهبر شهید انقلاب به سیاست‌گذاران و مجریان سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بود.

سیاست نگاه به شرق نه معنای قرار گرفتن در یک منظومه ایدئولوژیک، مانند کمونیسم در دوره جنگ سرد، بلکه به معنای قرار گرفتن در کنار کشورهایی بود که علاقه‌مند به همکاری با ایران و کمک به ملت ایران در مسیر رشد و پیشرفت هستند.

تأکید رهبر شهید انقلاب اسلامی همواره این بود که تعامل با همه کشورهای جهان باید در دستور کار کشور قرار گیرد. ایشان سال ۱۳۹۸ در جمع نمایندگان مجلس خبرگان رهبری فرمودند: «راه تعامل و مذاکره با هیچ کشوری به غیر از آمریکا و رژیم صهیونیستی بسته نیست.» در چارچوب سند چشم‌انداز ۲۰ ساله افق ۱۴۰۴ نیز تعامل با همه جهان به عنوان یکی از بنیان‌های سیاست خارجی کشور توصیه شده‌بود.

اما این تعامل در چارچوب نظری رهبر شهید انقلاب باید با توجه به اصول بنیادین استقلال، مقابله با سلطه‌طلبی و با طرف‌هایی باشد که تمایل به همکاری و کمک به ملت ایران داشته‌باشند.

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر شهید انقلاب اسلامی، روز ۲۵ مهر ۱۳۹۷ در دیدار نخبگان و استعدادهای برتر گفتند: «عمدتاً نگاه باید طرف شرق باشد؛ نگاه طرف غرب و اروپا و مانند اینها برای ما جز معطّل کردن، جز دردسر، جز منّت کشیدن و کوچک شدن هیچ اثری ندارد. باید نگاهمان طرف شرق باشد؛ کشورهایی هستند که میتوانند به ما کمک کنند، میتوانیم با چهره‌ی برابر با آنها مواجه بشویم، ما به آنها کمک کنیم، آنها هم به ما کمک کنند، تبادل علمی با آنها داشته باشیم.»

ایشان سال ۱۳۹۴ در دیدار شی جین‌پینگ، رئیس جمهور چین تأکید کردند: «سیاست‌های خصمانه موجب شده است که ملت ایران و مسئولان کشور، گسترش روابط با کشورهای مستقل را پیگیری کنند.»

استمرار شعار «نه شرقی، نه غربی»

در همین چارچوب روشن است که «نگاه به شرق» یک موضع‌گیری جدا از شعار «نه شرقی، نه غربی» نبود، بلکه تکمیل این شعار در دوران پسا جنگ سرد و فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی بود.

در دیدگاه رهبر شهید انقلاب، به وضوح روشن است که تفاوتی میان سلطه‌طلبی شرق و غرب در دوران جنگ سرد وجود نداشت و به همین ترتیب، در نگاه ایشان مادامی که شرق به معنای مجموعه بلوک شرق در دوران دو قطبی مطرح می‌شد، تفاوتی با غرب نداشت.

آبان ۱۳۷۴ ایشان در دیدار جمعی از دانشجویان و دانش‌آموزان فرمودند: «معنای نظام سلطه آن است که کشورها، ملتها و دولتها یا باید سلطه‌گر باشند، یا سلطه‌پذیر. دنیا تا چند سال قبل، دو قطبی بود؛ یک طرف نظام غربی به سرپرستی و رهبری امریکا بود، یک طرف هم نظام شرقی به سرپرستی شوروی. این دو نظام، در صد مسأله هم با یکدیگر توافق داشتند. یکی از آن مسائل حفظ نظام سلطه بود. یعنی هر دو این را پذیرفته بودند که دنیا به دو منطقه تقسیم می‌شود. با هم توافق کرده بودند که هر دو طرف به یکدیگر کاری نداشته باشند و هر کدام نظام سلطه را در مجموعه‌ی خودش مستقر کند. امروز هم که یکی از این دو قطب فرو پاشید و از بین رفت، آن دیگری از فروپاشی رقیب عبرت نمی‌گیرد؛ بلکه در فکر دست‌اندازی و کسب میراث بازمانده از اوست.»

رهبر شهید انقلاب در توضیح نظام جهانی پس از فروپاشی نظام دو قطبی در بیانات خود سال ۱۴۰۱ تأکید کردند: «یک نظم بین‌المللی جدید در پیش است برای دنیا، در مقابل نظم دوقطبی‌ که بیست و چند سال پیش بود.» اما در نظام پسا دو قطبی «آمریکا در نظم جدید جهانی منزوی خواهد بود… آسیا خواهد شد مرکز دانش، مرکز اقتصاد، مرکز قدرت سیاسی، مرکز قدرت نظامی… فکر مقاومت و جبهه‌ی مقاومت در مقابل زورگویی گسترش خواهد یافت.»

تجربه دشمنی غرب

بررسی بیانات و رهنمودهای رهبر شهید نشان می‌دهد که این سیاست نه بر اساس انتخاب جمهوری اسلامی ایران برای دشمنی با غرب، بلکه بر اساس سابقه تاریخی و تجربه دشمنی غرب با ایران برگزیده‌شد.

رهبر شهید انقلاب، ۲ بهمن ۱۳۹۴ در دیدار شی جین‌پینگ، رئیس جمهور چین با ایشان تصریح کردند: «غربی‌ها هیچ‌گاه نتوانسته‌اند اعتماد ملت ایران را جلب کنند.»

ایشان ۴ مهر ۱۳۹۸ نیز در دیدار اعضای مجلس خبرگان رهبری گفتند: «به‌هیچ‌وجه نباید به کشورهایی که پرچم دشمنی با نظام اسلامی را در دست گرفته‌اند و در رأس آنها آمریکا و این چند کشور اروپایی، اعتماد شود زیرا آنها صریحاً با ملت ایران دشمنی میکنند.»

این بیانات به صراحت روشن می‌کند که انتخاب شرق، نه الزاما یک گزینه داوطلبانه بلکه یک گزینه تحمیلی به دلیل رویکرد ضد ایرانی دولت‌های غربی بود.

مقابله با نظام سلطه

در عین حال، رویکرد نگاه به شرق، به معنای قطع رابطه با غرب و وابسته شدن به شرق یا قرار گرفتن زیر سلطه شرق نبود. رهبر شهید انقلاب همواره بر تلاش برای استقلال کشور و ملت ایران تأکید می‌کردند.

رهبر شهید انقلاب اسلامی به صورت مکرر نسبت تلاش‌های نظام سلطه برای انقیاد ملت ایران و از بین بردن استقلال ایران هشدار داده‌بودند.

ایشان سال ۱۳۹۶ در دیدار جمعی از مسئولان نظام در خصوص جایگاه ژئوپولیتیک ایران توضیح دادند: «این کشور، کشور ‌جذّابی است. قدرتهایی که کارشان دست‌اندازی به اینجا و آنجا است، از یک چنین لقمه‌ی چرب و نرمی ‌به‌آسانی حاضر نیستند بگذرند؛ مگر اینکه نگذاریم از گلویش پایین برود، که نمیگذاریم.‌»

رهبر شهید انقلاب در اردیبهشت ۱۳۹۷ در دانشگاه فرهنگیان فرمودند: «اینها نوکر لازم دارند؛ جمهوری اسلامی عزّت خود را به رخ اینها کشیده و اینها نمیتوانند تحمّل کنند. آنها میخواهند حکّامی وجود داشته باشند که پولشان را بگیرند، از امکاناتشان استفاده کنند، دستور آنها را اطاعت بکنند، هروقت هم که آنها میل داشتند اینها عوض بشوند.»