نفت در میانه آتش و دیپلماسی؛ سه ماهی که بازار جهان را دگرگون کرد

به گزارش گروه آسیا و اقیانوسیه ایرنا، قیمت نفت برنت در این بازه، از کانال ۶۹ دلاری به قله تاریخی ۱۲۶ دلاری صعود کرد و سپس با نشانه های صلح، بار دیگر به سطح ۸۰ دلار بازگشت؛ نوسانی ۵۷ دلاری که تأثیر آن بر اقتصاد جهانی و بازارهای انرژی بی سابقه بود.

اوج گیری بی سابقه قیمت نفت در میان بحران

قیمت نفت برنت که در روزهای پیش از جنگ حدود ۶۹ تا ۷۲ دلار در هر بشکه بود، با شروع حملات در ۹ اسفند ۱۴۰۴ (۲۸ فوریه ۲۰۲۶) روندی صعودی را آغاز کرد و در اوج بحران، قیمت نفت برنت در تاریخ ۸ خرداد ۱۴۰۵ (۲۹ آوریل ۲۰۲۶) به سطحی باورنکردنی و بی سابقه یعنی ۱۲۶.۲ دلار در هر بشکه رسید.

یکی از عوامل اصلی این جهش قیمتی، بسته شدن کامل تنگه هرمز توسط ایران بود؛ آبراهی که حدود یک پنجم از نفت و گاز مایع جهان از آن عبور می کند. این انسداد، بزرگترین اختلال در تأمین انرژی مدرن را ایجاد کرد و حدود ۱۵ درصد از عرضه جهانی نفت (معادل ۱۵ میلیون بشکه در روز را از بازار خارج ساخت.

با ادامه تنش ها و حملات متقابل، قیمت نفت در اوایل خرداد ۱۴۰۵ و هم زمان با تبادل آتش میان ایران و اسرائیل، بار دیگر به حدود ۹۵-۹۷ دلار در هر بشکه بازگشت و نوسانات شدیدی را تجربه کرد.

کاهش قیمت نفت با نشانه های توافق و بازگشایی تنگه هرمز

همزمان با شکل گیری گمانه زنی ها درباره نزدیک شدن به توافق صلح، بازار نفت روند نزولی به خود گرفت. با اعلام خبر توافق اولیه میان ایران و آمریکا در تاریخ ۲۵ خرداد ۱۴۰۵ (۱۵ ژوئن ۲۰۲۶)، قیمت نفت برنت با ریزشی قابل توجه به حدود ۸۰-۸۳ دلار در هر بشکه سقوط کرد و به پایین ترین سطح خود در سه ماه اخیر رسید.

بر اساس تحلیل مؤسسه سرمایه گذاری کپیتال اکونومیکس، اگرچه بازارهای آتی نفت واکنش فوری نشان داده اند، اما بهبود کامل جریان فیزیکی نفت زمان بر خواهد بود. این مؤسسه تأکید کرده است که حتی با بازگشایی تنگه هرمز، بازارهای نفت به «زمانی برای عادی شدن نیاز دارند» و سیاست پولی در برخی مناطق برای مدت طولانی تری محکم تر از آنچه در غیر این صورت می بود، باقی خواهد ماند.

هشدار کارشناسان: بهبودی تدریجی، نه بازگشت فوری

با وجود سقوط قیمت نفت، تحلیلگران و کارشناسان بازار انرژی نسبت به بازگشت سریع قیمت ها به سطح پیش از جنگ هشدار داده اند. دلایل متعددی برای این هشدار وجود دارد:

بازگشت تدریجی حمل و نقل دریایی به گفته «سائول کاوانیک» ، تحلیلگر ارشد انرژی در مؤسسه مالی ام اس تی، حتی در بهترین سناریو، بازگشت کامل حمل و نقل دریایی به روال عادی بین سه تا شش ماه زمان می برد. وی تأکید کرده است که تولیدکنندگان نفت نمی توانند مانندکلید برق، تولید را متوقف و راه اندازی کنند و احیای ذخایر و زیرساخت های آسیب دیده نیازمند ماه ها زمان است.

تردید شرکت های کشتیرانی و بیمه «پائولا رودریگز-ماسیو»، تحلیلگر ارشد نفت مؤسسه انرژی ریستاد، هشدار داده است که حتی در سناریوی خوش بینانه بازگشایی ۳۰ روزه تنگه هرمز، بهبود قابل توجه محموله های نفت زودتر از ژوئن محقق نخواهد شد. وی تأکید کرده است که بازارهای بیمه ترانزیت نیاز به قیمت گذاری مجدد دارند، اپراتورهای کشتی به دسترسی تأیید شده و پایدار نیاز دارند و اعتماد تجاری یک شبه بازسازی نمی شود.

موقعیت یابی مجدد نفتکش ها «حماد حسین»، اقتصاددان مؤسسه کپیتال اکونومیکس، توضیح داده است که نفتکش هایی که به طور معمول نفت را از طریق تنگه هرمز حمل می کردند، در طول جنگ به مسیرهای دیگری مانند دریای سرخ و آمریکا منحرف شده اند و برای بازگشت به خلیج فارس و بارگیری مجدد، نیاز به زمان دارند.

بازسازی تأسیسات آسیب دیده بر اساس گزارش مؤسسه انرژی ریستاد، هزینه های تعمیر خسارت های ناشی از جنگ به تأسیسات نفت و گاز در سراسر خلیج فارس می تواند از ۲۵ میلیارد دلار فراتر رود و اختلالات در زنجیره تأمین جهانی را برای سال ها به طول بینجامد. «اودون مارتینسن» ، رئیس تحقیقات زنجیره تأمین در ریستاد انرژی، هشدار داده است که در حالی که برخی تأسیسات ممکن است ظرف ماه ها بازسازی شوند، برخی دیگر ممکن است سال ها غیرفعال بمانند.

چشم انداز قیمت نفت در ماه های آینده

تحلیلگران مؤسسه کپیتال اکونومیکس پیش بینی می کنند که قیمت نفت برنت تا پایان سال جاری میلادی به حدود ۸۰-۸۵ دلار در هر بشکه بازگردد. با این حال، اکثر کارشناسان معتقدند بازگشت کامل به سطح قبل از جنگ (۶۹-۷۲ دلار) در کوتاه مدت بسیار بعید است.

«استفان اینس»، مدیرعامل مؤسسه اس پی آی، در تحلیل خود اشاره کرده است که بازار در حال حاضر بیشتر بر اساس «توقف تنش» معامله می شود تا «صلح پایدار» و فشارهای زیرین در بازار نفت همچنان پابرجاست.

کارشناسان معتقدند که با وجود کاهش ۴۰ دلاری قیمت نفت از اوج ۱۲۶ دلاری، احتمال بازگشت قیمت به سطح ۶۹-۷۲ دلار (قبل از جنگ) در کوتاه مدت بسیار ضعیف است و بازار نفت با چالش های ساختاری متعددی در مسیر بازگشت به تعادل مواجه خواهد بود.

جنگ تحمیلی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران در بامداد ۹ اسفند ۱۴۰۴ (۲۸ فوریه ۲۰۲۶) آغاز شد.پس از ۱۰۸ روز درگیری همه‌جانبه و در حالی که پاسخ قاطع نیروهای مسلح ایران در عملیات‌های مختلف از جمله سرنگونی جنگنده‌های پیشرفته دشمن و هدف قرار دادن ناوهای جنگی آمریکایی در آب‌های جنوب، دشمن متجاوز را به بن‌بست نظامی کشانده بود، آمریکا و رژیم صهیونیستی ناچار به درخواست آتش‌بس و آغاز مذاکره شدند. سرانجام در ۲۰ فروردین ۱۴۰۵ توافق آتش‌بس موقت با میانجیگری پاکستان اعلام شد و مذاکرات مستقیم ایران و آمریکا در اسلام‌آباد آغاز گردید. بامداد ۲۵ خرداد ۱۴۰۵ (۱۵ ژوئن ۲۰۲۶)، پاکستان به عنوان میانجی اصلی از حصول توافق صلح میان ایران و آمریکا خبر داد و اعلام شد که مراسم امضای رسمی این توافق روز جمعه ۲۹ خرداد (۱۹ ژوئن) در ژنو برگزار خواهد شد. بر اساس این توافق، جنگ و عملیات نظامی در تمامی جبهه‌ها از جمله لبنان پایان یافته و محاصره دریایی علیه ایران نیز به طور کامل خاتمه می‌یابد. تحلیلگران نظامی معتقدند آنچه آمریکا را به پای میز مذاکره کشاند، ناتوانی در برابر پاسخ‌های قاطع و غافلگیرکننده نیروهای مسلح ایران بود که ثابت کرد هیچ تجاوزی بدون پاسخ پشیمان‌کننده نخواهد ماند.