صنایع‌دستی ایلام سفیرانِ هنر در گذرگاه اقتصاد

به گزارش خبرنگار ایرنا، تارهای رنگارنگ و پودهای درهم‌تنیده در گوشه‌وکنار استان ایلام، افزون بر هنری بومی، روایتگر زندگی و کوشش زنانی هستند که رَج‌به‌رَج امید می‌بافند و چرخ اقتصاد خانواده را به گردش درمی‌آورند.

در این خطه مرزی، دستان هنرمند بانوان، نخ، رنگ و خاک را به گنجی ارزشمند بدل کرده که این روزها مرزها را درمی‌نوردد و از بازارهای همسایه تا قلب اروپا پیش می‌رود.

اینجا هر دست‌بافته و هر نقش‌ونگار، سفیری خاموش از فرهنگ و هویت اصیل ایرانی است که به‌سوی جهان روانه می‌شود تا نشان دهد چگونه هنر دستان زنان ایلامی، توانسته است گره‌گشای معیشت و پیشگام دیپلماسی اقتصادی در مرزهای غربی کشور باشد.

درنگ و تاملی بر این مسیر پررونق، قصه ناگفته هنرمندانی را روایت می‌کند که با کمترین چشم‌داشت، بزرگ‌ترین گام‌ها را برای توسعه و پویایی اقتصاد استان خود برداشته‌اند و این هنر بومی را به موتور محرک اقتصاد محلی تبدیل کرده‌اند.

۲۰ خردادماه، هم‌زمان با روز جهانی صنایع‌دستی و روز ملی فرش، بهانه‌ای ارزشمند است تا به واکاوی هنر اصیل ایرانی و نقش بی‌بدیل آن در پویایی اقتصاد و فرهنگ بپردازیم؛ هنری که با دستان توانمند و ذهن خلاق هنرمندان این مرزوبوم خلق می‌شود و اکنون با گذر از مرزهای جغرافیایی، مسیر خود را به‌سوی بازارهای منطقه‌ای و جهانی گشوده است.

استان ایلام با بهره‌گیری از مزیت‌های کم‌نظیر همسایگی با کشور عراق، گام‌های استواری برای پشتیبانی از هنرمندان و معرفی دست‌ساخته‌های آنان به بازارهای برون‌مرزی برداشته است.

با تکیه بر سیاست «هر خانه، یک کارگاه»، اکنون صنعتگران رشته مختلف صنایع‌دستی با بهره‌گیری از مواد اولیه بومی و آموزش‌های مستمر کارآفرینان دلسوز، چرخ معیشت خانواده را به گردش درمی‌آورند.

شکوفایی این هنر به مرزهای استان محدود نمانده و به ابزاری قدرتمند برای دیپلماسی اقتصادی بدل شده است.

برپایی نمایشگاه‌های عرضه و فروش صنایع دستی در کشور همسایه، از جمله نمایشگاه‌های موفق در استان واسط و انعقاد تفاهم‌نامه همکاری با استان بغداد، نشان از عزم جدی برای فتح بازارهای منطقه‌ای و توسعه هدفمند صادرات دارد.

با این‌حال، تداوم این مسیر پررونق نیازمند رفع چالش‌ها و ایجاد زیرساخت‌های پایدار است.

تردد سالانه ۸ میلیون زائر و مسافر از مرز مهران، ضرورت راه‌اندازی یک بازارچه دائمی صنایع‌دستی را در این نقطه راهبردی بیش‌ازپیش نمایان می‌کند.

در کنار این زیرساخت حیاتی، تداوم پشتیبانی‌های مالی از محل تبصره ۱۸ و تسهیلات مشاغل خانگی، می‌تواند سه ضلع اصلی موفقیت این حوزه، یعنی تامین امنیت معیشتی، ایجاد بازار فروش مطمئن و توسعه صادرات را برای هنرمندان ایلامی تضمین کند.

از توانمندسازی بانوان تا شکوفایی دیپلماسی اقتصادی در مرزها

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان ایلام با اشاره به فعالیت ۳۰ هزار هنرمند در ۳۳ رشته گوناگون صنایع دستی، از برگزاری ۴۶ نمایشگاه در کشور عراق و توسعه دیپلماسی اقتصادی خبر داد، رویکردی که در کنار توانمندسازی بانوان روستایی و ارزآوری، نویدبخش شکوفایی اقتصاد محلی در این استان مرزی است.

فرزاد شریفی در گفت‌وگویی تفصیلی با تبریک این روز به همه فعالان و تلاشگران این عرصه، مهم‌ترین نیاز و چالش کنونی صنایع دستی را یافتن بازارهای فروش پایدار دانست.

وی با اشاره به مرز مشترک ۴۳۰ کیلومتری استان ایلام با کشور عراق، بیان کرد: با بهره‌گیری از این بستر ارزشمند و در راستای شکوفایی دیپلماسی اقتصادی، تاکنون ۴۶ نمایشگاه صنایع دستی در شهرهای گوناگون کشور عراق برگزار کرده‌ایم.

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان ایلام افزود: این اقدام‌ها گامی فاخر و ماندگار در راستای گسترش پیوندهای فرهنگی و اقتصادی میان دو کشور به شمار می‌رود.

وی با تشریح جزئیات این رویدادها، به برگزاری موفقیت‌آمیز نمایشگاهی در استان واسط عراق اشاره کرد و افزود: این رویداد که به مدت ۳ روز برپا شد، افزون بر فروش چشمگیر و ارزآوری مناسب برای دست‌ساخته‌های بومی، با استقبال بی‌نظیر مردم و بازرگانان عراقی روبه‌رو شد.

مدیرکل میراث فرهنگی ایلام بیان کرد: پس از پایان نمایشگاه نیز، پیوندها و دادوستدهای خوبی در بستر فضای مجازی میان هنرمندان ما و خریداران عراقی شکل گرفته و همچنان ادامه دارد.

شریفی همچنین از دستاوردی تازه در حوزه دیپلماسی منطقه‌ای پرده برداشت و از امضای یک تفاهم‌نامه جامع با استان بغداد خبر داد.

وی در این باره گفت: این همکاری‌های دوجانبه می‌تواند نقش به سزایی در رونق یافتن بازار صنایع دستی، جذب بیشتر گردشگران و به‌ویژه گسترش گردشگری سلامت ایفا کند و دروازه‌های تازه‌ای را برای معرفی هنر ایلام بگشاید.

پویایی بازارهای محلی؛ از دوشنبه‌بازارها تا گشایش گره‌های مالی

تلاش برای رفع چالش‌های فروش، تنها به بازارهای خارجی محدود نشده است.

به گفته مدیرکل میراث فرهنگی ایلام، برپایی نمایشگاه‌های هفتگی منظم، دوشنبه‌بازارها، چهارشنبه‌بازارها و نمایشگاه‌های خیابانی در مرکز شهر ایلام، بستر بسیار مناسبی برای معرفی و عرضه بی‌واسطه کالاها به شهروندان و مسافران فراهم آورده است.

شریفی با تاکید بر اهمیت سه مقوله بنیادین «امنیت معیشتی، بازار فروش و صدور کالا به خارج» برای هنرمندان، یادآور شد: بیش از ۹۰ درصد فعالان این حوزه را در استان ایلام، بانوان تشکیل می‌دهند.

وی بیان کرد: ما با پیگیری جدی شعار «هر خانه، یک کارگاه»، در کوششیم تا تولید در کانون خانواده‌ها رونق گیرد و استقلال مالی زنان تقویت شود.

مدیرکل میراث فرهنگی، گزدشگری و صنایع دستی ایلام افزود: در زمینه حمایت‌های مالی نیز، با هم‌افزایی دستگاه‌های اجرایی و یاری‌گری بانک‌های عامل، وام‌های مناسبی از محل تبصره۱۸ و بودجه مشاغل خانگی به هنرمندان پرداخت شده است تا دغدغه‌های مالی آنان برای تامین مواد اولیه کاهش یابد.

بازارچه مهران؛ نیازی راهبردی برای هشت میلیون مسافر

یکی از مهم‌ترین و کلیدی‌ترین محورهای سخنان شریفی، ضرورت راه‌اندازی بازارچه دائمی صنایع دستی در شهر مرزی مهران بود.

وی با اشاره به ظرفیت بی‌نظیر رفت و آمد مسافران از این نقطه مرزی، تاکید کرد: سالانه نزدیک به ۸ میلیون زائر و مسافر از مرز مهران گذر می‌کنند.

مدیرکل میراث فرهنگی، گزدشگری و صنایع دستی ایلام گفت: این حجم از تردد، مهران را به نقطه‌ای طلایی برای فروش و معرفی صنایع دستی تبدیل کرده است.

بیان کرد: شریفی با این حال، ایجاد این بازارچه و بهره‌برداری از این گذرگاه راهبردی، نیازمند همراهی و پای‌کار آمدن سایر نهادهای اجرایی است تا بتوانیم هنر ایلامیان را به شایسته‌ترین شکل به مسافران عرضه کنیم.

از روستاهای آبدانان تا قلب بازارهای اروپا؛ روایت یک کارآفرین

خانم درویشی در گفت و گو با ایرنا، از تولیدکنندگان موفق و کارآفرینان خوش‌نام صنایع دستی از شهرستان آبدانان نیز به بیان تجربه‌های میدانی خود پرداخت.

این بانوی هنرمند که در زمینه بافندگی فعالیت می‌کند، با تکیه بر مواد اولیه بومی استان ایلام، توانسته است برای شمار زیادی از زنان روستایی، بستر کارآفرینی و درآمدزایی را فراهم کند.

درویشی با قدردانی از حمایت‌های اداره کل میراث فرهنگی و همچنین ایرنا برای بازتاب صدای هنرمندان، صنایع دستی را آینه‌ای روشن و سودمند برای معرفی فرهنگ ایلام و ایران در بیرون از مرزها دانست.

وی با پیوند دادن هنر بافندگی به مفاهیم کلان کشور گفت: فعالیت زنان در این عرصه، نمود بارز تحقق اقتصاد مقاومتی است و نقش مهمی در تقویت وحدت ملی و امنیت ملی ایفا می‌کند.

این تولیدکننده کارآفرین درباره شیوه کار خود توضیح داد: با بهره‌گیری از مواد اولیه بومی استان، دوره‌های آموزشی متعددی را به شکل حضوری و غیرحضوری برگزار و زمینه توانمندی بانوان روستاهای شهرستان آبدانان را فراهم کردیم.

وی بیان کرد: خوشبختانه مهارت و کیفیت کار بافنده‌های ما به سطحی رسیده است که اکنون دست‌آفرین‌های آنان نه تنها در بازارهای داخلی به فروش می‌رسد، که به کشورهای اروپایی نیز صادر می‌شود.

درویشی، ایجاد اشتغال برای زنان روستایی را دستاوردی بسیار ارزشمند خواند و از رویکرد نهادهای متولی در فراهم‌سازی شرایط حضور رایگان هنرمندان در برخی نمایشگاه‌ها قدردانی کرد؛ حمایتی که به گفته او، عاملی مهم در دلگرمی تولیدکنندگان، کاهش هزینه‌های آنان و رونق یافتن چرخه اقتصاد هنر به شمار می‌رود.

پیشینه صنایع دستی در استان ایلام نیز ریشه‌ای ژرف در فرهنگ و زندگی مردم این دیار دارد.

دست‌بافته‌ها و دست‌ساخته‌های بومی این استان، روایتگر تاریخ، فرهنگ و سبک زندگی مردمان این خطه‌اند و هم‌زمان به ابزاری برای کارآفرینی پایدار و تقویت اقتصاد محلی دگرگون شده‌اند.

از دیرباز هنرهایی مانند گلیم‌بافی، جاجیم‌بافی، چیغ‌بافی، حصیربافی و بافت انواع دست‌بافته‌های سنتی در میان خانواده‌های ایلامی رواج داشته و نسل‌به‌نسل منتقل شده است.

این هنرها که بر پایه مواد خام بومی و مهارت‌های سنتی شکل گرفته‌اند، همواره بخشی جدایی‌ناپذیر از هویت فرهنگی استان بوده‌اند.

بهره‌گیری از ظرفیت‌های مرزی، پشتیبانی همه‌جانبه نهادهای اجرایی و همت بانوان هنرمند، مثلثی است که می‌تواند ایلام را به یکی از قطب‌های اصلی ارزآوری و صادرات هنر ایرانی-اسلامی در منطقه دگرگون کند؛ مسیری که با گام‌های استوار امروز، فردایی روشن را برای اقتصاد این دیار نوید می‌دهد.

گسترش بازارهای داخلی و خارجی، بهره‌گیری از ظرفیت مرز مهران، برگزاری نمایشگاه‌های فراوان در کشور عراق و پشتیبانی‌های مالی از هنرمندان، همگی نشان‌دهنده مسیری روشن برای پیشرفت این حوزه است.

در مجموع، آنچه امروز در جای‌جای استان ایلام در عرصه صنایع دستی جریان دارد، تنها یک فعالیت هنری یا معیشتی ساده نیست که ترکیبی از هویت فرهنگی، توانمندی اجتماعی و ظرفیت اقتصادی است که با تلاش هنرمندان، به‌ویژه بانوان، به ثمر نشسته است.

در چنین شرایطی، ایجاد زیرساخت‌هایی همچون بازارچه دائمی صنایع دستی در مرز مهران و ادامه پشتیبانی از تولیدکنندگان می‌تواند به پایداری جایگاه ایلام در عرصه صنایع دستی کشور و حتی منطقه کمک کند.

امروزه با تلفیق این پیشینه غنی با رویکردهای نوین بازاریابی، آموزش و پشتیبانی‌های دولتی، صنایع دستی ایلام بیش از گذشته در مسیر پیشرفت و حضور در بازارهای فراملی قرار گرفته است؛ مسیری که می‌تواند افزون بر حفظ میراث فرهنگی، نقش مهمی در رونق اقتصادی و معرفی هنر اصیل ایرانی به جهان ایفا کند.