سکوت معنادار آسیای مرکزی در قبال تحولات ونزوئلا؛ بی‌تفاوتی یا سنجش عواقب؟

به گزارش روز سه‌شنبه ایرنا به نقل از تایمز آسیای مرکزی (The Times of Central Asia)، در این عملیات که روز شنبه انجام شد، بیش از ۱۵۰ فروند هواپیمای آمریکایی حضور داشتند و طی آن، نیکولاس مادورو و همسرش سیلیا فلورس از اقامتگاهشان در کاراکاس خارج شدند. این اقدام با واکنش های مختلف بین‌المللی از جمله انتقادات کشورهایی مثل روسیه و چین نیز همراه بود.

پس از بیانیه ترامپ مبنی بر اینکه ایالات متحده قصد دارد «کشور» ونزوئلا را در آستانه انتقال قدرت «اداره» کند و شرکت‌های نفتی آمریکایی در بازسازی زیرساخت‌های نفتی آن مشارکت خواهند داشت، پرسش‌های بیشتری درباره حاکمیت ونزوئلا مطرح شده است. ایالات متحده ادعا کرده که مادورو عملاً از طریق تقلب انتخاباتی و سرکوب، حاکمیت ونزوئلا را به گروگان گرفته و همچنین به قاچاق مواد مخدر به ایالات متحده متهم است. این در حالی است که مادورو این اتهامات را رد کرده است.

کشورهای آسیای مرکزی بیش از ۱۰ هزار کیلومتر از ونزوئلا فاصله دارند و حجم تجارت آن‌ها با این کشور آمریکای لاتین بسیار اندک است؛ موضوعی که نشان می‌دهد وضعیت نامشخص و متغیر ونزوئلا خارج از حوزه منافع فوری این کشورها قرار دارد. با این حال، در ماه مه، قاسم‌ژومارت توکایف در مسکو با مادورو دیدار کرد و او را به سفر به قزاقستان دعوت نمود و ونزوئلا را شریک مهمی توصیف کرد. وی در آن زمان اذعان داشت که به دلیل شرایط عینی، دستاوردهای قابل‌توجهی در همکاری‌های دوجانبه حاصل نشده است.

با وجود این، توکایف و دیگر سران آسیای مرکزی به‌طور کلی بر پایبندی خود به اصول حاکمیت مندرج در منشور سازمان ملل تأکید کرده‌اند. این مسئله پس از عملیات نظامی ایالات متحده به‌طور جدی در برخی محافل بین‌المللی مورد بحث قرار گرفته است. آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، که در سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ به آسیای مرکزی سفر کرده، این عملیات نظامی ایالات متحده که به انتقال مادورو به نیویورک انجامید را «یک سابقه خطرناک» خوانده و نگرانی خود را نسبت به عدم رعایت قوانین بین‌المللی ابراز کرده است.

تحولات جدید ونزوئلا تاکنون تأثیر قابل‌توجهی بر قیمت‌های جهانی نفت نداشته است؛ امری که نشان می‌دهد تولیدکنندگان نفت و گاز طبیعی آسیای مرکزی در کوتاه‌مدت تحت تأثیر قرار نخواهند گرفت. با این حال، در شرایط کنونی تنش‌های ژئوپلیتیکی، هر رویداد غیرمنتظره در یک منطقه می‌تواند پیامدهایی برای مناطق دوردست داشته باشد، به‌گونه‌ای که پیش‌بینی آن دشوار است.

روسیه و چین، که شرکای تجاری نزدیک آسیای مرکزی محسوب می‌شوند و روابط سیاسی و اقتصادی گسترده‌ای با دولت مادورو داشته‌اند، عملیات نظامی ایالات متحده در ونزوئلا را محکوم کرده‌اند. با این حال، کشورهای آسیای مرکزی شامل قزاقستان، ازبکستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ترکمنستان به این انتقادات نپیوسته‌اند؛ همان‌گونه که در قبال حمله روسیه به اوکراین نیز از جانبداری علنی خودداری کرده بودند.

این رویکرد متوازن آسیای مرکزی نشان‌دهنده تلاش این کشورها برای حفظ روابط مطلوب با قدرت‌های بزرگ، حتی در زمان بروز اختلافات ژئوپلیتیکی است؛ رویکردی که در چارچوب گسترش همکاری‌های تجاری با ایالات متحده نیز قابل ارزیابی است. در ماه نوامبر، پنج رهبر آسیای مرکزی به واشنگتن سفر کردند تا در نشستی با ترامپ شرکت کنند. ترامپ نیز متعاقباً توکایف و رئیس‌جمهور ازبکستان، شوکت مرزی‌یف، را به اجلاس گروه ۲۰ دعوت کرد؛ اجلاسی که ایالات متحده قصد دارد در سال ۲۰۲۶ در میامی برگزار کند.

رسانه‌های آسیای مرکزی در حالی اخبار و تحولات مرتبط با مسئله ربوده شدن مادورو طی عملیات نظامی آمریکا را پوشش داده اند که این احتمال وجود دارد دولت‌های منطقه پس از روشن‌تر شدن اهداف و نیات ایالات متحده در ونزوئلا، در زمان مناسب مواضع رسمی خود را اعلام کنند.