بیشه زارهای همدان زادگاه گیاهان دارویی

استان همدان از گذشته‌های دور یکی از قطب‌های توسعه و کشت گیاهان دارویی بوده و شاید بتوان مراجعت فیلسوف برجسته و دانشمند بزرگ جهان اسلام و ایران حیکم بوعلی سینا به دیار هگمتانه را نیز از همین رو ارزیابی کرد.

همچنین این استان یکی از مراکز صدور گیاهان دارویی بوده است چراکه با مطالعه کتاب‌های اندیشمندان خارجی، به خاطرات آنها از گردآوری گیاهان مفید و داوریی ایران در شهرهای همدان و تهران بر می‌خوریم.

با گذر از بیشه زارها، ارتفاعات، دشت‌ها، دامنه‌ها و سراب‌های این دیار به وضوح می‌توان پراکندگی گونه‌های مختلف گیاهی را شاهد بود و در این میان مردم محلی و روستانشینان بیش از دیگر اقشار با مصارف درمانی و استفاده خوراکی این گونه‌ها آشنایی دارند، بنابراین همه ساله در فصل بهار با حضور در دامن طبیعت به چیدن این گونه‌ها مشغول می‌شوند.

شاخص ترین محصول عرصه‌های رویش گاه‌های طبیعی این استان «کتیرا» است که از نوعی گون (گون سفید) بدست می‌آید. همچینن در ارتفاعات استان به صورت سنتی و مشاعی موسیر نیز بهره برداری می‌شود و شیرین بیان نیز یکی دیگر از محصولات تولید شده در عرصه‌های طبیعی این استان به شمار می‌رود.

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری همدان گفت: بیش از ۳۱۵ گونه داوریی، صنعتی و خوراکی در اراضی ملی استان شناسایی شده‌اند که خودرو هستند و مهمترین آنها آویشن، بابونه، اسپند، رازیانه، پنیرک، گاوزبان، ریواس، کنگر، کلپر، بومادران، خاک شیر، سماق، نسترن وحشی و مریم گلی است.

اسفندیار خزایی اضافه کرد: همچنین سیر، رازیانه، گشنیز، کلزا و سیاهدانه گونه‌های مهم دارویی، صنعتی و معطر هستند که در سطح استان پراکنش داشته و در بخش کشاورزی به صورت انبوه تولید می‌شوند.

وی ادامه داد: گیاهان دارویی استان را با توجه به طریقه‌ی مصرف آن‌ها بین اهالی منطقه می‌توان در ۲ گروه بررسی کرد؛ گروه اول گیاهانی نظیر موسیر، ریواس، سماق، کنگر، تره‌ی وحشی، شنگ، پای غازی، کرفس کوهی، والک، پیازک، و پنیرک هستند که به‌عنوان سبزیجات و میوه‌ها کاربردهای غذایی دارند و به صورت خام مصرف می‌شود.

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری همدان ادامه داد: بعضی از این گونه‌ها به صورت غذاهای مجزا و یا به همراه غذاهای دیگر مصرف می‌شود که به‌عنوان مواد اصلی در تهیه‌ی برخی از غذاها، چاشنی‌ها و ادویه‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند.

خزایی افزود: گروه دوم گیاهانی که فقط به منظور کاربرد دارویی برداشت می‌شوند که تعداد گونه‌ها در این گروه بسیار بیشتر از گروه اول بوده و شامل گیاهان دارویی فراوانی نظیر آویشن، بومادران، بابونه، گل ختمی، پونه‌ی کوهی، خاکشیر، گون، باریجه، چای کوهی، کاسنی، گزنه، زنیان، درمنه‌ی کوهی، شقایق نعمانی، علف مار، شیرین بیان، بادرنجبویه، خارخسک، روناس، منداب، سنبل‌طیب، شاه‌تره، مرزنجوش، پرسیاوش می‌شود.

معاون فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان همدان نیز گفت: ۲۲ گونه از گیاهان دیده شده در استان همدان از جمله گون سفید، کتیرا، مفراح و تیره بادام‌ها مختص این استان و «آنومی» هستند.
عباس قبادی افزود: منابع طبیعی همدان در چند سال گذشته به منظور زارعی کردن این گونه‌ها گام‌های مؤثری برداشته است و سال گذشته برای نخستین بار ۶۰۰ هزار بوته آویشن را در عرصه‌های طبیعی کاشت.

وی اضافه کرد: با توجه به وضعیت منابع آبی همدان و اینکه برخی گونه‌ها نیاز به آب فراوانی دارند منابع طبیعی همدان کشت گونه‌های کم آب بر از جمله گیاهانی که از آب بین سلولی به جای آب‌های زیر زمینی استفاده می‌کنند را در دستور کار دارد.

معاون فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان همدان بیان کرد: هم اینک با قرار داشتن در فصل بهار روزانه شمار زیادی از شهروندان برای چیدن این گیاهان راهی مناطق کوهستانی می‌شوند چراکه بسیاری از خانواده‌ها دوست دارند روزانه یک نوبت آنها را روی سفره‌های خود ببینند.

قبادی افزود: استفاده نکردن از کودهای شیمیایی برای رویش این قبیل گیاهان موجب اقبال مردم از گیاهان دارویی و خوراکی شده و در این فصل رنگ و بوی غذای مردم همدان بهاری شده و غذاهای آبکی از جمله آش جای خود را در سفره بازمی کنند.

با این وجود امید می‌رود با پرهیز از برداشت‌های غیر اصولی و برداشت نکردن گونه‌های در حال انقراض بتووان برای همیشه این گونه‌ها را در بیشه زارهای الوند حفظ کرد./ایرنا