نظامی گنجوی؛ شاعری بزرگ و ناشناخته

همیشه وقتی صحبت از شعر و شاعری می شود، نام کشور ایران در سراسر گیتی می درخشد و تابان بر قله شعر ایستاده است، چرا که ایران مهد شاعران و نویسندگانی در طول تاریخ است که کمتر کشوری به خود دیده، یا پرورش داده است، از فردوسی پاکزاد، که بسیار رنج برد تا شاهنامه را با این عظمت سرود و در آخر جان عزیز و ثروتش را در راه سرودن شاهنامه فدا کرد تا هدف والاتری نصیبش شود، سعدی شاعر دیگری که وقتی دیوانه را می گشایی، گویی خود حاضر و آماده در روبرویت ایستاده و با زبان برایت شعر می گوید، با زبانی ساده و شیوا و یا حافظ شیرین سخن که خود ناگفته پیداست، یا خاقانی بزرگ که وقتی به ایوان مدائن می رسد. طبع شاعریش گل می دهد و قصیده ناب ایوان مدائن را سر می دهد، در هر زمانه ای شاعران خاصی بوده اند که نامشان در تمام جهان پرآوازه است همانند مولانا که شرح حالش و اشعارش خود جهانی است گسترده…

باری در ایران زمین نگین درخشان زیادی در عرصه شعر می درخشند که نام بردن از هر کدامشان در این مقال نمی گند، از میان همه این خورشید های تابان، نظامی گنجوی همیشه مرا به فکر فرو می برد، شاعری قدرتمند در عرصه شعر که شعرش آنچنان زیبا و آهنگین است که خواندن یا شنیدنش سیر نمی شوم، همانند بیت زیبای

کاین چشم اگرنه چشم یار است
زان چشم سیاه یادگار است

بسیار بر آهوان دعا کد
وانگاه ز دامشان رها کرد

در توصیف رهانیدن آهوانِ دربند صیاد، توسط مجنون و اینکه چشم آهوان، چشم های لیلی را به یاد مجنون می آورد و یا همان شعر مشهورش که ما از کودکی ورد زبانمان است، ای نام تو بهترین سرآغاز / بی ‌نام تو نامه کی کنم باز….

نظامی گنجوی، شاعر بزرگی که در هاله ای از ناشناختگی قرار دارد، شاید، به خاطر اینکه روحیه‌ای عزلت‌نشین داشت، از دیدارها و مراسم‌های پادشاهان دوری می‌کرد و بر خلاف سایر شاعران آن زمان، علاقه‌ای به مدیحه‌سرایی از خود نشان نمی‌داد. با این حال، همچنان محبوب حاکمان عصر از جمله قزل ارسلان بود،خمسه یا پنج گنج معروف‌ترین مجموعه آثار نظامی است که پنج بخش دارد:مخزن الاسرار، خسرو و شیرین، لیلی و مجنون ، هفت پیکر و اسکندرنامه که معروف‌ترین اثر خمسه سرگذشت لیلی و مجنون است که خوانندگان و منتقدان بسیاری آن را تحسین می‌کنند.

اثر مهم خمسه که رقابت تنگاتنگی با لیلی و مجنون دارد بدون شک خسرو و شیرین است. این داستان عاشقانه روایت رقابت خسرو پرویز، پادشاه معروف ساسانی، با فرهادِ سنگ‌تراش برای جلب محبت شیرین است. با وجود گذشت چندین قرن، خوانندگان همچنان این اثر را تحسین می‌کنند و شیرین و فرهاد به مثالی برای عشق پاک و نافرجام تبدیل شده‌اند، دیگر بخش های خمسه هر کدام نیز برای خود حکایت های شیرینی از تمام طبقات اجتماع را با خود دارند.

نظامی گنجوی، بدون تردید، یکی از پایه‌های محکم ادبیات کلاسیک فارسی است، او با استادی تمام در کنار شاعران بزرگی مانند سعدی و فردوسی قرار می‌گیرد که توانستند سبک و روش ویژه‌ی خود را خلق کنند. نظامی گنجوی مهارت بالایی در چینش کلمات، به کار بردن آرایه‌ها، و توصیف مناظر و اشخاص داشت و این ویژگی را با دانش علمی خود پیوند زده بود. با اینکه نظامی در افکار عمومی به‌عنوان داستان‌سرا شناخته می‌شود، آشنایی بیشتر با سرگذشت و سروده‌های او به ما نشان می‌دهد با حکیمی اندیشه‌ورز روبه‌رو هستیم که حتی در اشعار عاشقانه، شناخت عمیق خود از تاریخ و فرهنگ ایران را به رخ می‌کشد./نیرسادات سجادی اسدآبادی